СДУ хабаршысы - 2009

Permanent URI for this collection

https://repository.sdu.edu.kz/handle/123456789/2226

Browse

Now showing 1 - 20 of 42

Open Access
Ағылшын және қазақ тіліндегі екпіндер
(Suleyman Demirel University, 2008) Ерубаева Шарапат
Мақалада қазақ және ағылшын тілдеріндегі сөздік және сөйлемдік екпін түрлері қарастырылады. Сөздік екпін төрт түрге бөлінеді: динамикалық, музыкалық/тондық, сандық және сапалы. Ой екпіні сөйлемдегі нақты бір сөзге назар аударуды қамтамасыз етеді, ал эмфазалық екпін эмоциялық мәнді күшейтеді. Тіркес немесе комплекстік екпін бірнеше сөзді бір ұғымда біріктіріп, ритмикалық тұтастық береді. Қазақ тіліндегі динамикалық екпін мен орыс тіліндегі эквиваленттерінің айырмашылықтары талданып, фонетикалық ерекшеліктері көрсетіледі. Екпін сөздің мағынасын, грамматикалық формасын және сөйлемнің мәнін анықтау үшін маңызды рөл атқаратыны дәлелденген.
Open Access
Уақытша ереже негізінде Семей және Жетісу обылыстарындағы уездер территорияларының әкімшілік-территориялық межелену мәселелері
(Suleyman Demirel University, 2009) Оспанова Р.
Бұл мақала 1867–1868 жылдардағы «Уақытша ереже» негізінде Семей және Жетісу облыстарының уездік территорияларын әкімшілік-аумақтық межелеу үдерісін тарихи деректер арқылы талдауға арналған. Зерттеу барысында қазақ даласындағы жаңа басқару жүйесінің қалыптасуы, уездер құрылымы, болыстықтардың орналасуы және көшпелі халықтың қоныстану ерекшеліктері қарастырылады. Сонымен қатар жергілікті қазақ руларының тарихи-географиялық кеңістігі, олардың жазғы және қысқы қоныстарының бөлінуі, межелеу кезіндегі даулардың шығу себептері мен әкімшілік шешімдер талданады. Мақалада архивтік материалдар мен ресми құжаттар негізінде Сергиополь, Аякөз, Көкпекті, Зайсан аймақтарындағы территориялық қатынастардың өзгеруі, уездер арасындағы шекаралық даулар, қазақ қауымының шаруашылық мүдделері және шекаралық съездердің рөлі жан-жақты сипатталады. Зерттеу XIX ғасырдың екінші жартысындағы әкімшілік реформалардың қазақ қоғамына әсерін ашып көрсетіп, аумақтық межелеудің өңірлік дамуға ықпалын көрсетеді.
Open Access
СТАТУС И ПОЛНОМОЧИЯ СУЛТАНОВ СИБИРСКОГО ВЕДОМСТВА В 1822-1868 ГГ.
(Suleyman Demirel University, 2009) Далаева Т.Т.
В статье рассматриваются административно-политические реформы Российской империи на территории Казахской степи в 1822–1868 гг. Автор, опираясь на архивные материалы и исторические документы, анализирует политический статус и полномочия султанов Сибирского ведомства, их роль и функции, а также демонстрирует колониальный характер проводимых реформ. Исследование освещает место института султанов в системе власти, их права и обязанности, а также процесс перехода от традиционной структуры управления к новой административной системе. Статья раскрывает формирование института султанов в казахском обществе и его социально-политическое значение.
Open Access
Әдеби шығарманың құрылымдық сипаты
(Suleyman Demirel University, 2009) Еркінбаев Ұлан
Мақалада Ахмет Байтұрсынұлының «Әдебиет танытқыш» еңбегіндегі әдеби шығарманың құрылымдық элементтері қарастырылады. Әдебиет түсінігі кең мағынада «сөз өнерінен жасалған нәрсе» ретінде түсіндіріліп, шығарманың сыртқы және ішкі құрылымдық белгілері: тақырыбы, жоспары, мазмұны және түрі талданады. Тақырып авторлық пікірге сәйкес анықталып, шығарманың негізгі идеясын білдіреді. Жоспар шығарманың логикалық реттелуін көрсетсе, мазмұн тек құрылымдық қызметімен сипатталады. Ғалым әдебиетті тек мәтін ретінде емес, сөз өнерінің тарихи жолымен қалыптасқан рухани құндылық ретінде қарастырады.
Open Access
Opportunities and Threats Analysis: Suleyman Demirel University, 2008
(Suleyman Demirel University, 2009) Vaishali Saple
This article analyzes the external environment of Suleyman Demirel University (SDU) using a PEST framework, highlighting key opportunities and threats affecting the institution. SDU, a private university founded in 1996, offers undergraduate and graduate programs in economics, computer science, and languages. The study identifies opportunities such as rising educational demand, population growth in Almaty, advancements in learning technologies, evolving faculty roles, quality improvement through assessment, program diversification, and increased responsiveness to students. Conversely, threats include rapidly advancing technology, intensified regional and national competition, stringent accreditation standards, frequently changing administrative policies, and slow bureaucratic approval processes. The article emphasizes that understanding these factors enables SDU to strategically exploit opportunities and mitigate threats, enhancing its competitiveness, program quality, and global reach. Continuous monitoring and adaptation to technological, socio-cultural, and economic changes are essential for the university’s sustainable development and long-term success.
Open Access
Оралхан Бөкей шығармаларындағы ортақ мотивтер көрінісі («Сайтан көпір» және «Қар қызы» шығармалары бойынша)
(Suleyman Demirel University, 2009) Сыдықова Жанымгүл; Асанов Сейілбек
Мақала қазақ жазушысы Оралхан Бөкейдің шығармашылығындағы ортақ мотивтерді зерттейді. Зерттеу негізінде «Сайтан көпір» және «Қар қызы» повестері қарастырылған. Мотив әдебиеттануда шығармаларды тереңінен талдауға мүмкіндік беретін ең кіші құрылымдық-мағыналық бірлік ретінде сипатталады. Мақалада автор шығармаларында жалғыздық, кеңістік, табиғат, адам және қоғам арасындағы үйлесім, соғыс және оның зардаптары, қоғамды жатсыну мәселелері сияқты тақырыптардың көрінісі талданады. Жазушы табиғат пен кейіпкер арасындағы байланысты, кейіпкерлердің психологиялық ерекшеліктерін, өмірлік қиындықтарды көрсету арқылы олардың ішкі дүниесін ашады. «Сайтан көпір» мен «Қар қызы» шығармаларының мотивтік ұқсастығы олардың жаңа қырынан танылуына мүмкіндік береді, әдебиеттану ғылымындағы мотив категориясын қолдана отырып, оқырманға шығармалардағы терең философиялық және әлеуметтік проблемаларды көрсетеді.
Open Access
Trade Regulations and Policies in Kazakhstan
(Suleyman Demirel University, 2009) Imenova Raina
This article analyzes the trade regulations and policies of Kazakhstan, highlighting their impact on the country’s economic growth and integration into global markets. Trade plays a crucial role in expanding product diversity, enhancing competitiveness, and stimulating investment and employment. Between 2000 and 2006, Kazakhstan experienced high economic growth, supported by favorable foreign trade conditions and rising export revenues, particularly from hydrocarbons and metals. The study examines Kazakhstan’s trade policy, including liberalization measures, participation in the Eurasian Economic Community, and the establishment of free trade areas. It also addresses trade barriers, such as tariffs, non-tariff measures, technical regulations, and discriminatory taxes, which affect imports and create challenges for foreign partners like China. Furthermore, the article evaluates the impact of customs procedures, sanitary standards, and government procurement practices on trade efficiency. Overall, Kazakhstan’s trade policies reflect efforts to balance economic growth, structural reforms, and integration into the global economy.
Open Access
Бағалы қағаздар нарығы – қаржыны орналастырудың тиімді құралы
(Suleyman Demirel University, 2009) Раисова Шынар
Мақалада Қазақстандағы бағалы қағаздар нарығының дамуы мен инфрақұрылымы қарастырылған. Бағалы қағаздар нарығы қаржыны тиімді орналастыру құралы ретінде жеке және заңды тұлғаларға инвестициялық мүмкіндіктер ұсынады. Қазақстанда қор нарығының толыққанды инфрақұрылымы – құқықтық, институционалдық және техникалық жүйелер қалыптасқан. Инвесторлар депозиттік салымдардан бөлек, бағалы қағаздар, жылжымайтын мүлік, валюта нарығы және пайлық инвестициялық қорлар арқылы қаражатын тиімді орналастыра алады. Қор нарығында брокерлік және дилерлік қызметтердің маңызы, биржалық және биржадан тыс сауда ерекшеліктері талданған. Сонымен қатар, Қазақстандағы «KASE» қор биржасының құрылымы, қызмет көрсету бағыттары, корпоративтік және мемлекеттік бағалы қағаздар нарығы сипатталған. Мақалада Қазақстандағы бағалы қағаздар нарығының дамуының негізгі кедергілері, инвестициялық мәдениетті арттыру қажеттілігі және АӨҚО арқылы қаржылық сауаттылықты дамыту шаралары талқыланған.
Open Access
Академиялық шешендік және оның сипаттары
(Suleyman Demirel University, 2009) Раушан Әбдіқұлова
Мақалада академиялық шешендік өнерінің ерекшеліктері қарастырылады. Зерттеу барысында академиялық шешендік ұғымы, оның құрылымы, лекцияның мазмұны мен ұйымдастырылу принциптері талданады. Автор лекцияның педагогикалық мәнін, оқытушының аудиториямен байланыс орнату қабілетін, сөздің көркемдік және диалогтық сипаттарын атап көрсетеді. Сонымен қатар, академиялық шешендіктің тарихы, қазақ және орыс ғалымдарының тәжірибелері қарастырылады. Мақала оқытушылар мен студенттердің академиялық сөз шеберлігін дамытуға бағытталған.
Open Access
Күлтегін жазба ескерткішінің орнатылу барысы және оған қатысты тарихи жазба деректер (қытай жазбалары негізінде)
(Suleyman Demirel University, 2009) Мұхтархан Оразбай
Бұл мақалада Күлтегін жазба ескерткішінің орнатылу тарихы мен оның қалыптасу кезеңіне қатысты қытай дереккөздерінде сақталған мәліметтер жүйелі түрде талданады. Зерттеу барысында «Ескі Таң кітабы», «Жаңа Таң кітабы» сияқты қытай жылнамаларындағы деректерге сүйене отырып, ескерткіштің нақты орнатылу уақыты, оның архитектуралық ерекшеліктері мен сол дәуірдегі түрік-қытай дипломатиялық байланыстары арасындағы сабақтастықтар қарастырылды. Қытай жазбаларында Күлтегін батырдың елдік істері ерекше бағаланып, ескерткіштің тұрғызылуына императорлық сарайдың тікелей қатысқаны айтылады. Сонымен қатар, ескерткіштің кейінгі ғасырларда саяси, мәдени және тарихи тұрғыдан қабылдану деңгейі де назарға алынды. Мақаланың негізгі мақсаты – ежелгі түрік өркениетінің маңызды мұраларының бірі болып табылатын Күлтегін ескерткішінің тарихи маңызын ашып, оның шынайы орнатылу барысын жазба деректер негізінде қайта пайымдау.
Open Access
The Reflections of Victorian Culture and Victorian Gender Roles on Elizabeth Gaskell's Cranford
(Suleyman Demirel University, 2009) Fatma Kalpaklı
This article explores Victorian culture and gender roles through Elizabeth Gaskell's novel Cranford (1851). Victorian society was patriarchal, emphasizing male superiority, obedience, and strict gender divisions. Women were largely confined to domestic duties, denied proper education, and excluded from professions such as law and medicine. In contrast, Cranford presents a unique social microcosm dominated by independent women, who manage finances, run businesses, and engage in intellectual discussions, thus embodying masculine traits within a female-centered society. Gaskell also depicts harmonious and flexible gender relations in marriage, suggesting an androgynous model where both men and women share responsibilities and adapt to changing circumstances. Furthermore, the novel highlights Victorian women’s fears and social conditioning while illustrating their resilience and moral strength. Through Cranford, Gaskell critiques rigid Victorian gender norms and promotes greater equality, adaptability, and mutual respect between men and women.
Open Access
Türkiye Altın Talebinin İstatistiksel Açısından Değerlendirilmesi
(Suleyman Demirel University, 2009) Metin Duyar; Mesut Yılmaz
Bu çalışma, Türkiye’de altın talebini istatistiksel ve ekonometrik açıdan incelemektedir. Araştırmada, altın talebinin kuyumculuk ve yatırım amaçlı kullanımı, ithalat miktarları, İstanbul Altın Borsası fiyatları, ABD Doları kuru ve ülkeye gelen turist sayısı arasındaki ilişkiler değerlendirilmiştir. Yapılan regresyon ve korelasyon analizleri, altın fiyatları ile talep arasında zayıf negatif bir ilişki olduğunu, ABD Doları kuru ile fiziksel altın işlemleri arasında ise pozitif bir ilişki bulunduğunu göstermektedir. Ayrıca turist sayısı ile altın ithalatı arasında pozitif bir korelasyon gözlenmiş, ancak istatistiksel olarak anlamlılık düşük bulunmuştur. Sonuç olarak, Türkiye altın talebi sadece fiyat faktörü ile açıklanamayacak kadar karmaşık bir yapıya sahip olup, diğer ekonomik ve sosyal değişkenlerin de hesaba katılması gerekmektedir.
Open Access
С. Мұратбековтің "Күсен-Күсеке" әңгімесінің орыс тіліне аударылуы
(Suleyman Demirel University, 2009) Адаева Ермек
Бұл мақалада С. Мұратбековтің "Күсен-Күсеке" әңгімесінің орыс тіліне аударылу мәселесі қарастырылады. Шығармадағы басты кейіпкерлердің мінез-құлқы, тіл ерекшелігі мен ұлттық колоритінің аудармада қаншалықты сақталғаны зерттеледі. Г. Садовников аудармасында түпнұсқаның негізгі мазмұны мен авторлық стильдің көбін жеткізе алғанымен, кейбір репликалар мен сипаттамаларда қосымша сөздер енгізілгені, кейіпкерлердің сөз мәнері мен эмоциялық реңкі толық берілмегені байқалады. Мақалада түпнұсқа мен аударма арасындағы диалогтар мен баяндау ерекшеліктері салыстырмалы түрде талданады. Сонымен қатар, шығарманың көркемдік және мәдени ерекшеліктерін аудармада сақтау маңыздылығы, ұлттық сөздердің аударылуы мен көркем ойды жеткізу мәселесі талқыланады.
Open Access
Қошке Кемеңгеровтің әдеби сынға қосқан үлесі
(Suleyman Demirel University, 2009) Сағатова Ш. Б.
Мақалада Қошке Кемеңгеровтің қазақ әдебиетіне, әсіресе Абай, Шоқан және Ыбырай мұраларын зерттеуге қосқан үлесі қарастырылады. Автор Қошкенің қазақ жазба әдебиеті дамып келе жатқан кезеңдегі әдеби сын қызметін талдайды, оның Абай шығармаларына деген көзқарасы мен сатиралық өлеңдерді бағалауы, сондай-ақ «Қазақ тарихынан» кітабы арқылы әдебиет пен қоғамдағы мәселелерді талдауы атап көрсетіледі. Мақала Қошкенің қазақ әдебиетінің дамуына, ұлттық мұраларды зерттеу мен насихаттауға қосқан еңбегін ғылыми тұрғыдан бағалайды.
Open Access
Қазақ тарихының ащы сабақтары ұмытылмауы керек: Әбілхайырдың Аңырақайдан әскерін алып кетуінің сыры
(Suleyman Demirel University, 2009) Мұхархан Оразбай
Бұл мақалада қазақ халқының соңғы ғасырлардағы тарихи сынақтары мен соның ішінде Әбілхайыр ханның Аңырақай шайқасы кезінде өз әскерін кері қайтарып алу себептері жан-жақты талданады. Автор тарихи деректерге сүйене отырып, Жоңғар шапқыншылығы, қазақ руларының ішкі алауыздығы, сыртқы күштердің қолданған жымысқы саясаты сияқты мәселелерді аша түседі. Мақалада Әбілхайырдың Жоңғар билеушісі Лама Доржымен астыртын байланысы, құдалық келісімі және осы жағдайдың бүкіл қазақ қолының біріккен әрекетіне тигізген кері әсері көрсетіледі. Қазақ қоғамындағы сатқындық, отарлық саясатқа жол ашқан әлсіз тұстар, сондай-ақ бүгінгі тәуелсіз ел үшін тарихи сабақтардың маңызы ерекше атап өтіледі. Автор тарихи шындықты бүркемелеу емес, оны ашық айтып, одан дұрыс қорытынды жасау қажеттігін алға тартады.
Open Access
Ғ.Мүсіреповтің соғыс жылдарындағы әңгімелерінің текстологиялық сипаты мен көркемдік жүйесі
(Suleyman Demirel University, 2009) Мунасова Н.
Бұл мақалада Ұлы Отан соғысы жылдарында жазылған Ғабит Мүсіреповтің «Ер ана», «Ақлима», «Ана кесімі айнымайды», «Тарландар», «Ер Қаптағай» сияқты әңгімелерінің текстологиялық ерекшеліктері мен көркемдік-идеялық жүйесі талданады. Зерттеу әр шығарманың алғашқы газет-жорнал нұсқалары мен кейінгі кітаптық редакцияларын салыстыру арқылы жүргізілген. Автордың мәтінге мұқият қарауы, әр жылдары енгізген түзетулері, лексикалық, синтаксистік өзгерістердің көркемдік сапаны арттырудағы рөлі көрсетіледі. Сонымен бірге әйел образы, ана тақырыбы, батырлық пен Отанға адалдық идеяларының берілісі, аңыздық мотивтердің пайдаланылуы және соғыс уақытындағы патриоттық пафос айқындалады. Мүсіреповтің редакторлық талғамы мен стиліне тән ерекшеліктер де текстологиялық салыстыру нәтижесінде ашылады.
Open Access
L’enseignement supérieur en Asie centrale : enjeux et politiques
(Suleyman Demirel University, 2009) Farkhad Alimukhamedov
Cette étude examine l’enseignement supérieur en Asie centrale, en mettant l’accent sur les politiques nationales, la diversification des étudiants et les enjeux économiques et sociaux. L’article analyse l’évolution des systèmes éducatifs post-soviétiques, la sélection avant l’entrée à l’université, ainsi que la massification et l’élitisme de la formation. Les institutions clés et les universités internationales dans la région sont discutées, de même que le financement, les frais de scolarité et l’impact sur la qualité de l’enseignement. Les conclusions soulignent la nécessité de politiques adaptées pour améliorer l’accès, la qualité et la compétitivité des universités centrasiatiques, tout en tenant compte des défis budgétaires et de la corruption.
Open Access
Қазақ және түрік тіліндегі синоним сөздердің табиғаты
(Suleyman Demirel University, 2009) Ташпинар Екрем
Бұл мақалада қазақ және түрік тілдеріндегі синоним сөздердің табиғаты, олардың пайда болу себептері, қолдану ерекшеліктері және тілдік байлықтағы рөлі қарастырылады. Мақалада синоним сөздердің мағыналық жақындықтары, өздеріне тән семантикалық ерекшеліктері, тарихи даму кезеңдері мен контекстке байланысты қолданылуы талданады. Қазақ және түрік тілдеріндегі нақты мысалдар арқылы синонимдердің тілдік нормалар мен стильдік ерекшеліктерге әсері көрсетіледі. Сондай-ақ туыстас тілдер арасындағы синонимдік қатарлардың байланысы мен аудармадағы маңызы да қарастырылады. Мақала тілдік зерттеулер мен туркология саласында синоним сөздердің ғылыми маңызын ашып, тіл байлығын тануға мүмкіндік береді.
Open Access
Кино тілі және оны когнитивтік аспекте зерттеу
(Suleyman Demirel University, 2009) Әбдірәсіл Ерлан
Мақалада кинематография тілін когнитивтік лингвистика тұрғысынан зерттеу мәселелері қарастырылады. Зерттеу кино тілінің тілдік табиғатын, оның көркемдік және аудиовизуалды мүмкіндіктерін, концептілер жүйесі арқылы балалар мен кейіпкерлердің танымдық бейнесін көрсету қабілетін талдайды. Кино мәтіндері арқылы «арман», «тәртіптілік», «тәртіпсіздік», «өкініш» сияқты негізгі концептілердің қалыптасуы мен көрінісі сипатталады. Автор кино тілін дәстүрлі көркем мәтіндермен салыстыра отырып, оның ұлттық таным мен мәдениетке әсерін көрсетеді. Сондай-ақ шетелдік фильмдердің аудармалары арқылы қазақ тілінің сөздік қоры мен сөзжасамдық мүмкіндіктерінің дамуы қарастырылады. Кино тілі танымдық және практикалық тұрғыдан зерттеу үшін маңызды, себебі ол тілдің дыбыстық, интонациялық және семантикалық ерекшеліктерін көрсетуге мүмкіндік береді. Мақала кинематография тілін зерттеудің теориялық және қолданбалы аспектілерін ашып көрсетеді.
Open Access
Тараз жазба әдебиет деректерінде
(Suleyman Demirel University, 2009) Ислам Жеменей
Бұл мақалада Тараз қаласының тарихи дереккөздердегі көрінісі парсы және араб жазба мұралары негізінде талданады. Автор ортағасырлық шығыс тарихшылары мен географтарының еңбектерінде Тараз атауының қолданылуы, оның саяси-қоғамдық рөлі және мәдени беделі туралы мәліметтерді жүйелейді. Нәршахидың «Бұхара тарихы», Мырза Хайдар Дулаттың «Тарих-и Рашиди» еңбектері мен басқа да деректерде Тараздың аймақтық стратегиялық маңызы, сауда және әскери орталық ретінде сипатталуы көрсетіледі. Сонымен қатар парсы ақындары шығармаларындағы Тараз арулары бейнесі мен қаланың көркем мәдениетпен байланысы да қарастырылады. Мақала Тараздың Тұран өркениетіндегі орнына назар аудара отырып, жазба деректердің тілдік және мәдени ерекшеліктерін салыстырмалы тұрғыдан сипаттайды. Зерттеу нәтижелері Тараздың тарихи-мәдени келбетін кең көлемде түсінуге мүмкіндік береді.