Welcome to SDU Institutional Repository
Communities
Select a community to browse its collections.
Recent Submissions
Fundamental Structures OF Computer Science (Part 1
Introduction to Automata and Formal Languages)
(Suleyman Demiral University, 2001) Peretyat’kin M.G.
Computations are designed to solve problems. Programs arc descriptions of computations written for execution on computers. The field of computer science is concerned with the development of methodologies for designing programs, and with the development of computers for executing programs. It is therefore of central importance for those involved in the field that the characteristics of programs, computers, problems, and computation be fully understood. Moreover, to clearly and accurately communicate intuitive thoughts about these subjects, a precise and well-defined terminology is required. This book explores some of the more important terminologies and questions concerning programs, computers, problems, and computation. The exploration reduces in many cases to a study of mathematical theories, such as those of automata and formal languages; theories that are interesting also in their own right. These theories provide abstract models that are easier to explore, because their formalisms avoid irrelevant details. The material in this book gradually increases in complexity. In many cases. new topics are treated as refinements of old ones, and their study is motivated through their association to programs. Chapter 1 is concerned with the definition of some basic concepts. It starts by considering the notion of strings, and the role that strings have in presenting information. Then it relates the concept of languages to the notion of strings, and introduces grammars for characterizing languages. The chapter continues by introducing a class of programs. The choice is made for a class. which on one hand is general enough to model all programs, and on the other hand is primitive enough to simplify the specific investigation of programs. In particular, the notion of nondeterminism is introduced through programs. The chapter concludes by considering the notion of problems, the relationship between problems and programs, and some other related notions. Chapter 2 studies finite-memory programs. The noticn of a state is introduced as an abstraction for a location in a finite-memory program as well as an assignment to the variables of the program. The notion of state is used to show how finite-memory programs can be modeled by abstract computing machines, called finite-state transducers. The transducers arc essentially sets of states with rules for transition between the states. The inputs that can be recognized by finite-memory programs are characterized in terms of a class of grammars, called regular grammars. The limitations of finite-memory programs, closure properties for simplifying the job of writing finite-memory programs, and decidable properties of such programs are also studied.
INTRODUCTION TO MANAGEMENT
(Siileyman Demirel University, 2010) Smirnova Y.
In light of the dramatic and far-reaching events of the early twenty-first century, the central theme being discussed in the ficld of management is the frequency of turbulent change and its impact on organizations. The world in which most students will work as managers is undergoing a tremendous upheaval. The emergence of crisis management, ethical turmoil, e-business, rapidly changing technologies, globalization, outsourcing, global virtual teams, knowledge management, and other changes place demands on managers that go beyond the techniques and ideas traditionally taught in management courses. Managing in today’s turbulent times requires the full breadth of management skills and the new competencies needed in turbulent environment characterized by economic turmoil, political confusion, and general uncertainty for the future. The traditional world of work assumed the purpose of management was to control and limit people, enforce rules and regulations seek stability and efficiency, design a top-down hierarchy to direct people, and achieve bottom-line results. To unlock creative solutions and achieve high performance, however, managers need different skills to engage workers’ hearts and minds as well as take advantage of their physical labor. The new workplace asks that managers focus on leading change, on harnessing people’s creativity and enthusiasm, on finding shared visions and values, and on sharing information and power. Teamwork, collaboration, participation, and learning are guiding principles that help managers and employees maneuver the difficult terrain of today’s turbulent business environment. Managers focus on developing, not controlling, people adapt to new technologies and extraordinary environmental shifts, and thus achieve high performance and total corporate effectiveness.
АУТИЗМ БАР АДАМДАРДЫҢ КӘСІБИ ҚОҒАМДАСТЫҚҚА ЖӘНЕ ЕҢБЕК НАРЫҒЫНА ТАБЫСТЫ ЖӘНЕ ТҰРАҚТЫ ИНТЕГРАЦИЯСЫН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ҮШІН ӘЛЕУМЕТТІК САЯСАТ СТРАТЕГИЯЛАРЫН ӘЗІРЛЕУ ЖӘНЕ ІСКЕ АСЫРУ. ӘЛЕУМЕТТІК ИНТЕГРАЦИЯ ЖӘНЕ ТӘУЕЛСІЗ ӨМІР
(SDU University, 2024) Юсубалиева М.; Самамбаева А.; Yolanda P.B.
Аутизм спектрінің бұзылуы (АСБ) жаһандық ауқымдағы жеке тұлғаға, сондай-ақ олардың отбасыларына және бүкіл қоғамға айтарлықтай әсер ететін кең таралған неврологиялық жағдай болып табылады. Соңғы жылдары АСБ таралуы туралы деректерде айтарлықтай өзгерістер байқалады. Бұл осы күрделі бұзылыс туралы идеялардың динамикалық дамуын көрсетеді. Дүние жүзінде АСБ таралуы 2012 жылы 10 000 адамға шаққанда 62-ні көрсетсе, соңғы деректерге сәйкес 2021 жылы АСБ таралуы 10 000 адамға шаққанда 100-ге дейін өскенін көрсетеді. Бір қызығы, АҚШ-тағы ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары (CDC) құрған Аутизмді және дамудың бұзылуын бақылау желісі (ADDM) 2018 жылы АСБ таралуының одан да жоғары көрсеткіштерін, 10 000 шаққанда 230-ға жуық балада анықтады. Бұл статистика халықтың белгілі бір топтары арасында аурудың таралуының өзгеретін үлгісін түсінудің маңыздылығын көрсетеді. Табысы жоғары елдерде АСБ таралу көрсеткіштерінің айтарлықтай өсуі байқалғанымен, дамуында ауытқулары бар балалардың шамамен 95% -ы, АСБ бар балаларды қоса алғанда, табысы төмен және орташа елдердегі тұратынын ескеру маңызды [14]. Әлеуметтік-экономикалық факторлардың, диагностикаға қол жетімділіктің, мәдени дәстүрлердің және хабардарлық деңгейінің әсері осы аймақтарда АСБ жағдайларын анықтауға және тіркеуге әсер етуі мүмкін. Осы себепті біздің назарымыз табысы орташа және айрықша сипаттамалары бар дамушы ел - Қазақстанға бағытталған. 2019 жылғы аурулардың жаһандық ауыртпалығын зерттеу нәтижесіне сәйкес [40], Қазақстан жоғары және орташа әлеуметтік-демографиялық индексі (SDI) бар ел ретінде жіктеледі. ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің ресми деректері бойынша 2018 жылы АСБ таралуының болжамды деңгейі айтарлықтай төмен болды - 100 000 балаға 2,6 [30]. Таралу көрсеткіштерінің басқа елдердің көрсеткіштерінен айтарлықтай айырмашылығы бар және GBD 2019 [40] деректеріне негізделген бағалаулардан алшақ, бұл әртүрлі елдердегі АСБ есептерді жасау және диагностика тәжірибесіндегі ықтимал айырмашылықтарды көрсетеді.
АУТИЗМ СПЕКТРІНІҢ БҰЗЫЛУЛАРЫ БАР БАЛАЛАРДЫ КӘСІБИ БАҒДАРЛАУ МЕН ӘЛЕУМЕТТЕНУДЕ ҚОЛДАУ КӨРСЕТУ
(SDU University, 2024) Исмагулова С.К.; Кошербаева Л.К.
Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың басым бағыттарының бірі, бүкіл әлемдік кеңістіктегідей - тең сапалы және қолжетімді білім беруді қамтамасыз ету бойынша орнықты дамудың 4-ші мақсатына қол жеткізу және барлық адамдар үшін өмір бойы білім алу мүмкіндігін ынталандыру болып табылады. Сапалы білімге тең қолжетімділікті қамтамасыз ету жөніндегі міндеттер елдің негізгі бағдарламалық құжаттарына қосылды, заңнамалық актілер мен нормативтк құжаттарға қажетті өзгерістер мен толықтырулар енгізілді. Осыған байланысты оқушының жеке тұлғасы бірінші орында болады, себебі оның әлеуметтенуінің табыстылығы, оның өміріне қанағаттануы білім алушының жеке мүмкіндіктерін, қабілеттері мен ерекше қажеттіліктерін ескеретін сапалы біліммен байланысты. Қазіргі уақытта мұғалімдер заманауи әлемнің жетістіктері мен сын тегеуріндеріне обьективті қарап, жаңа білім беру парадигмасын құруы керек. Қазіргі заманның балаларына білім беру кезінде ерте жастан бастап жаһандық дағдылар мен өмір бойы білім алуға деген ұмтылысты қалыптастыру өте маңызды. Осыған байланысты білім берудің мақсаты кең спектрлі дағдылары бар білім алушының жеке тұлғасының үйлесімді қалыптасуы мен дамуы үшін қолайлы білім беру кеңістігін құру болып табылады. Осы міндеттерді іске асыру шеңберінде мектеп ортасы барлық балаларға, оның ішінде оқуда мінез-құлық және ерекше қиындықтары бар балаларға қоғамға толыққанды араласуға дайындығына ықпал ететін сапалы білім алуға мүмкіндік беруі маңызды. Әдістемелік ұсынымдарда аутизм спектрінің бұзылыстары бар балалардың психофизиологиялық ерекшеліктерінің сипаттамасы ұсынылған; негізгі тұжырымдар келтірілген және жалпы білім беру процесіне оқуда мінез-құлық және ерекше қиындықтары бар, оның ішінде аутизм спектрінің бұзылулары бар балаларды қосу бойынша ұсыныстар берілген. Бұл ұсынымдар аутистік спектр бұзылыстары бар білім алушыларға психологиялық-педагогикалық қолдау көрсетуді; ұйымдастыру, кәсіби бағдарлау және әлеуметтендіру, мектеп қоғамдастығында инклюзивті мәдениетті дамыту мақсатында мектеп әкімшілігі мен педагогтеріне әдістемелік қолдау көрсетуге бағытталған
Breaking Barriers with AI: The Evolution and Challenges of Automated Sign Language Recognition
(SDU University, 2025) Joshi M.; Khankriyal P.; Chandola Y.; Uniyal V.
Communication remains a significant challenge for individuals with hearing impairments and speechrelated disabilities, especially when others are not familiar with sign language. Developing technologies that facilitate seamless communication for these individuals is crucial to promote equality for disabled people and accessibility for all. Sign language recognition systems have emerged as a promising solution, typically implemented using a hardware or software-based approach. Hardware solutions, such as sensor-equipped gloves, often pose usability and cost barriers, making them less appealing for widespread adoption. In contrast, software-driven approaches using artificial intelligence (AI), deep learning (DL) and machine learning (ML) offer a more practical and scalable alternative. This paper provides a complete review of recent developments in AI-based sign language recognition systems, with a particular attention towards deep learning architectures such as Convolution Neural Networks (CNNs). The aim is to evaluate current methodologies, highlight their strengths and limitations, and identify potential directions for future research to improve communication technologies for hearing-impaired people.