СДУ хабаршысы - 2008

Permanent URI for this collection

https://repository.sdu.edu.kz/handle/123456789/2148

Browse

Now showing 1 - 20 of 49

Open Access
Ауызекі сөйлеу тіліндегі бөтен элементтер
(Suleyman Demirel University, 2008) Абнасырова Р
Бұл мақалада қазіргі қазақ ауызекі сөйлеу тілінде кездесетін бөтен элементтердің, яғни өзге тілден енген сөздердің қолданысы қарастырылады. Автор тілдің ұлт болмысы мен мәдениетінің негізгі көрсеткіші екенін айта отырып, соңғы жылдары орыс тілінен енген сөздердің жиі қолданылуын мысалдар арқылы талдайды. Мақалада пока, пробка, тачка, скидка сияқты сөздердің қазақша баламалары бола тұра, жастардың күнделікті сөйлеуінде жиі орын алатыны көрсетілген. Сондай-ақ екітілділік пен жаһандану үдерісінің тіл тазалығына әсері талданады. Автордың пікірінше, қазақ тілінің тазалығын сақтау – әрбір азаматтың міндеті, ал тіл мәдениетін арттыру үшін оқу процесінде ана тілінің сөздік қорын байытуға бағытталған шаралар жүйелі түрде жүргізілуі қажет.
Open Access
Techniques in Teaching Vocabulary in Beginner Classes
(Suleyman Demirel University, 2008) Yakup Doganay
This article explores the importance of vocabulary teaching in early English learning and presents practical techniques for effective vocabulary instruction. The author emphasizes that vocabulary knowledge plays a central role in communication and language fluency, yet it is often neglected in early education. The paper outlines several stages and methods, including the use of realia, visual aids, gestures, repetition, and communicative activities to make word learning meaningful. It also discusses the necessity of creating a sense of need for vocabulary among learners, encouraging active use through drawing, guessing games, and writing tasks. The article highlights that vocabulary learning should go beyond rote memorization, integrating context, emotion, and interaction to ensure long-term retention. The study concludes that teachers should adopt structured, student-centered approaches to vocabulary teaching to enhance learners’ motivation and communicative competence.
Open Access
Анализ уровней конкурентоспособности турпредприятия
(Suleyman Demirel University, 2008) Оскенбаев Е.С.
В статье рассматривается анализ различных уровней конкурентоспособности туристических предприятий. Современные рыночные условия требуют от турфирм активного реагирования на конкуренцию, как внутри страны, так и на международных рынках. Выделяются четыре уровня конкурентоспособности: первый – предприятия ориентированы на стандартизированные услуги без активного управления; второй – фирмы копируют опыт лидеров рынка; третий – маркетингово-ориентированные предприятия, учитывающие потребности клиентов и активно развивающие производственные системы; четвертый – лидеры отрасли, создающие новые стандарты и активно использующие маркетинговые исследования для экспансии. Авторы подчеркивают необходимость стремления к третьему и четвертому уровням конкурентоспособности для успешного функционирования в условиях усиления глобальной конкуренции. Статья также рассматривает значимость международного опыта и эффективного управления для обеспечения конкурентоспособности турпредприятий.
Open Access
«Пионер» журналының балалар баспасөзіндегі орны
(Suleyman Demirel University, 2008) Шындалиева М.Б.
Мақалада қазақ балалар баспасөзінің тарихы, дамуы және «Пионер» журналының бұл саладағы орны зерттелген. Балалар баспасөзі ұлттық публицистиканың бір бөлшегі ретінде қалыптасып, жас ұрпақтың тәрбиесі мен білім алуына ықпал еткендігі қарастырылған. Журналдың алғашқы редакторлары, белгілі қаламгерлер мен авторлардың шығармалары арқылы балалардың рухани және патриоттық дамуына қосқан үлесі талданады. Сонымен қатар, журналдың жанрлық, тақырыптық және тәрбиелік аспектілердегі ерекшеліктері сипатталған.
Open Access
English for Specific Purposes (ESP): What is Business English?
(Suleyman Demirel University, 2008) Melike Yılmaz
This article discusses Business English as a branch of English for Specific Purposes (ESP) and its growing importance in global communication. Business English is defined as the specialized use of English in professional and commercial contexts, focusing on effective communication rather than grammatical accuracy. It includes vocabulary and topics related to trade, finance, marketing, management, and international relations. As most business interactions today occur between non-native speakers, both native and non-native users need training in using English appropriately in global settings. The article also emphasizes the teacher’s role as a facilitator who understands corporate culture, business terminology, and cross-cultural communication. Business English teaching must be based on learners’ specific professional needs, helping them apply English in realistic work situations. Therefore, Business English serves not only as a linguistic skill but also as a professional competence essential for success in international business environments.
Open Access
Some Properties of Binomial Coefficients
(Suleyman Demirel University, 2008) Selim Guvercin
This project explores several interesting and useful features of binomial coefficients. The work focuses on understanding when certain binomial numbers are odd or even, how they behave with respect to prime numbers, and whether some of them can form simple number patterns. The project also shows a clear connection between binomial coefficients and prime numbers by proving that one well-known property of these coefficients works only for primes. The study is divided into two parts: the first part introduces the basic concepts needed for the results, and the second part provides explanations for the main findings. Overall, the project offers a clearer understanding of how binomial coefficients behave and why these properties are important in basic mathematics.
Open Access
Тараздың тарихын социологиялық талдау (кеңестік кезең)
(Suleyman Demirel University, 2008) Әйтімбет І.
Мақалада Тараз қаласының кеңестік кезеңдегі әлеуметтік-тарихи дамуы социологиялық тұрғыдан талданады. Автор Қазақстандағы қалалардың қалыптасу типологиясына тоқтала отырып, олардың әлеуметтік мәніне қатысты ғылыми еңбектерде жеткілікті назар болмағанын атап өтеді. Кеңестік дәуірде жарық көрген зерттеулер қалаларды біржақты мадақтап, олардың отарлық саясатпен байланысын ашып көрсете алмағаны айтылған. Мақалада Т. Жүргенұлы, Ә. Бөкейханов сияқты қайраткерлердің қалалардың пайда болуы мен оның қазақ қоғамына әсеріне қатысты көзқарастары талданады. Автор Қазақстан қалаларын үш типке бөледі: ежелгі төл қалалар, отарлық кезең қалалары және кеңестік тоталитарлық жүйе қалалары. Тараз қаласы бірінші типке жататын тарихи төл қала ретінде қарастырылып, оның кеңестік кезеңдегі мәдени және әлеуметтік өзгерістері сипатталады.
Open Access
Мағжан Жұмабаевтың «От» өлеңінің аударма талдауы
(Suleyman Demirel University, 2008) Жапашова Салтанат
Мақалада Мағжан Жұмабаевтың «От» өлеңінің орыс тіліне аударылуы және аудармадағы мазмұн, стиль үйлесімі талданады. Автор Ә. Қодар аудармасы арқылы өлеңдегі символикалық және эмоционалдық мәндердің, ырғақ пен үндестіктің түпнұсқаға қаншалықты жақын берілгенін көрсетеді. Мәтінде от, жүрек, жан, иман, ар сияқты терең әлеуметтік-рухани ұғымдардың аудармада да сақталуының маңыздылығы атап өтілген. Аудармашы түпнұсқаның мәнін жеткізу үшін кейбір көркемдік өзгерістер енгізгенімен, өлеңнің негізгі философиялық ойы, поэтикалық бейнелері мен символдық құрылымы сақталған. Сондай-ақ, мақаладан аударманың ұлттық мәдениет пен поэзияның эмоционалдық күшін жеткізудегі ерекшеліктері, қазақ тілінің дыбыс үндестігі мен көркемдік құралдарының басқа тілдерде толық көрініс табуының қиындығы көрінеді. Талдау Мағжан поэзиясының көркемдік құндылығы мен аударма өнеріндегі ерекшелікті нақты көрсетеді.
Open Access
DİREKT METOT
(Suleyman Demirel University, 2008) Yakup Doganay
Bu çalışma, Doğrudan Yöntem’in gerçek bir İngilizce dersinde nasıl uygulandığını ve neden etkili bir yaklaşım olduğunu açıklamaktadır. Geleneksel yöntemlerde olduğu gibi çeviri kullanılmaz; bunun yerine öğrencilerin dili doğrudan sınıf içinde kullanarak öğrenmeleri amaçlanır. Öğretmen, öğrencilerin ana diline başvurmadan, anlamı görseller, nesneler, örnekler ve sorular aracılığıyla anlatır. Yapılan sınıf gözlemi, öğrencilerin okuma, dinleme ve konuşma becerilerini doğal bir şekilde geliştirdiklerini göstermektedir. Öğrenciler harita ve coğrafya gibi günlük konular üzerinden yeni kelimeleri ve yapıları kullanarak iletişim kurarlar. Yöntem ayrıca doğru telaffuza ve aktif katılıma önem verir. Genel olarak, Doğrudan Yöntem öğrencilerin hedef dilde düşünmesini ve daha doğal iletişim kurmasını destekler.
Open Access
Геосаяси фактор және қазақ қоғамының дамуы
(Suleyman Demirel University, 2008) Шаяхметов Н.
Мақалада қазақ қоғамының тарихи дамуына әсер еткен геосаяси факторлар қарастырылады. Автор формациялық теория мен көпбағытты даму тұжырымдамаларын салыстыра отырып, қазақ қоғамының өзіндік даму ерекшеліктерін зерттейді. Географиялық орны, климаттық жағдайлары, Ұлы Жібек жолы арқылы сауда қатынастары, сондай-ақ шекаралық қауіпсіздік мәселелері қоғам дамуына әсер еткен негізгі факторлар ретінде талданған. Мақалада қолайлы геосаяси факторлар (Еуразия кіндігінде орналасуы, сауда жолдарының бойында орналасуы) мен қолайсыз факторлар (табиғи кедергілердің болмауы, теңізге қатынастың шектеулігі, континентальді климат) айқындалған. Сондай-ақ, геосаясат ілімі мен тарихи-географиялық зерттеулердің қазақ қоғамының даму тарихын түсінудегі рөлі қарастырылған.
Open Access
Мемлекеттік менеджментте қолданылатын нәтижеге бағдарланған жоспарлау жүйесін Қазақстан Республикасында енгізу мәселелері
(Suleyman Demirel University, 2008) Жолдыбай Мақсат
Мақалада Қазақстан Республикасында мемлекеттік басқаруда нәтижеге бағдарланған жоспарлау жүйесін енгізудің мәселелері қарастырылады. Автор қазіргі мемлекеттік бюджеттеу тәжірибесінің шектеулері, заңнамалық тосқауылдар, мемлекеттік қызметшілердің біліктілігі, материалдық ресурстардың жетіспеушілігі және бюджеттік бағдарламалардың теріс тәжірибесін талдайды. Нәтижеге бағдарланған жоспарлау жүйесінің артықшылықтары – мемлекеттік қызмет сапасын арттыру, бюджет шығыстарының тиімділігін қамтамасыз ету, ұзақ мерзімді жоспарлауды енгізу және бюджеттік процестің ашықтығын арттыру – атап көрсетілген. Сонымен қатар, жүйені енгізу күрделі ұйымдастырушылық және ақпараттық талаптармен байланысты. Мақалада жүйенің Қазақстанда кезең-кезеңімен енгізілуі, пилоттық жобалар арқылы тәжірибе жинау және мемлекеттік қызметкерлердің біліктілігін арттыру қажеттігі ұсынылады.
Open Access
Исключительные 0-Alia алгебры
(Suleyman Demirel University, 2008) Джумадильдаев А.С.; Туленбаев К.М.
В данной работе рассматриваются 0-Alia алгебры — особый вид алгебр с уникальным тождеством, связывающим три элемента через их произведения. Основной результат статьи заключается в том, что алгебра полиномов с определённым умножением является простой и исключительной 0-Alia алгеброй. Это означает, что она не может быть получена из более простых или стандартных алгебр, таких как ассоциативные или Ли-алгебры, и обладает уникальной внутренней структурой. В работе также рассматриваются специальные 0-Alia алгебры, которые строятся на основе коммутативных ассоциативных алгебр с определёнными линейными отображениями, и обсуждаются условия, при которых алгебра считается исключительной. Полученные результаты показывают сложность структуры этих алгебр и расширяют понимание о возможных разновидностях алгебраических систем с нетривиальными свойствами.
Open Access
THE IMPACT OF EXTERNAL SHOCKS ON TOURISM SECTOR: THE CASE OF KAZAKHSTAN
(Suleyman Demirel University, 2008) Yessengali OSKENBAYEV
The objective of this study is to assess the temporal impacts on Kazakhstan's tourist arrivals. An econometric strategy is selected to determine the existence of unit roots in data series containing the quarterly number of tourist arrivals between 2000:1 and 2006:3. The present study finds that the data series contain deterministic trend and seasonal components together with detected structural changes. Hence any form of exogenous shocks, will not have permanent impact on Kazakhstan's tourist arrivals.
Open Access
Жаны қазақ, тегі түрік
(Suleyman Demirel University, 2008) Дандай Ысқақұлы
Бұл мақалада Фадли Фазылұлы Әлидің өмір жолы, ғылыми-педагогикалық қызметі және қазақ тілі мен түркі әлеміне қосқан үлесі жан-жақты сипатталады. Автор оның Ақысқа (Месхет) түріктерінің ұрпағы екенін, 1944 жылғы депортация салдарынан отбасы Қазақстанға қоныстанғанын баяндайды. Ф.Әлидің қазақ ортасында өсіп, қазақ тілін жетік меңгеріп, кейін қазақ филологиясына сүбелі еңбек қосқан тұлғаға айналуы мақала өзегіне айналған. Ғалымның лексикография, диалектология, түркітану салаларындағы еңбектері, аудармашылық қызметі, Түркия және түркі әлемі туралы зерттеулері атап көрсетілген. Сондай-ақ оның қоғамдық қызметі, мемлекеттік тілге қатысты ұстанымы мен қазақ мәдениетіне деген жанашырлығы ерекше бағаланады.
Open Access
Түркі халықтары дастандарындағы тұлпарлардың ерекше қасиеттері
(Suleyman Demirel University, 2008) Шабан Айдоғду
Мақалада түркі халықтарының дастандарындағы тұлпарлардың батырлармен байланысы зерттелген. Тұлпарлар батырлардың жан серігі, ақылшысы және қорғаушысы ретінде бейнеленеді. Дастандарда тұлпарлардың адамша аттармен аталуы олардың батырларға деген адалдығы мен ерекше қасиеттерін көрсетеді. Мәтінде «Алпамыс», «Қобыланды», «Эр Табылды», «Баттал Гази» сияқты эпостардағы тұлпарлар мысал ретінде келтірілген. Тұлпарлардың батырларды жаудан қорғауы, сын сағаттарында аман алып қалуы, олардың батырлық эпостардағы рөлін айқындайды. Сондай-ақ, тұлпарлардың тарихи, мәдени және әдеби рөлдері, олардың эпостық шығармалардағы символдық мәні талданған. Мақала түркі дастандарында тұлпарлардың маңызын және олардың батырлармен біртұтас образ ретінде көрініс табатынын көрсетуге бағытталған.
Open Access
Қазақ қоғамы, білім және Абай
(Suleyman Demirel University, 2008) Әйтімбет І.А.
Бұл мақалада қазақ қоғамы, білім және Абай мұрасы социологиялық тұрғыдан қарастырылады. Автор білімнің қоғамдағы рөлін, оның адамзаттық және рухани құндылықтармен байланысын көрсетеді. Ежелгі түркі жазбаларынан бастап Жүсіп Баласағұнның «Құтты білік» еңбегі мен Абай шығармаларына дейінгі көзқарастар талданады. Білім мен ақылдың, білік пен адамгершіліктің біртұтастығы, сондай-ақ олардың қоғамның дамуы мен рухани өсуіндегі маңызы ашылады. Абайдың ойлары арқылы қазақ қоғамының отарлық дәуірде рухани дағдарысқа ұшырауы мен білім арқылы жаңғыру жолы көрсетілген. Автор қазіргі қоғамда білімнің сапасын арттырудың, адам мен қоғам арасындағы үйлесімділікті сақтаудың маңызын атап өтеді. Мақала білімнің мәнін тек ақпарат ретінде емес, адамды кемелдікке жеткізетін әлеуметтік және рухани күш ретінде бағалайды.
Open Access
Снижение зависимости от сырьевого сектора экономики Казахстана и Кыргызстана
(Suleyman Demirel University, 2008) Едгенов Бауржан
Статья анализирует зависимость экономики Казахстана и Кыргызстана от сырьевого сектора и предлагает пути снижения этой зависимости. Автор рассматривает исторические аспекты развития экономики обеих стран, роль иностранных инвестиций и влияние добычи нефти и золота на экономический рост. Показано, что высокая доля сырьевого сектора в ВВП делает экономики уязвимыми к колебаниям мировых цен. Для диверсификации экономики предлагается не только развивать другие отрасли и привлекать инвестиции, но и сосредоточить внимание на развитии человеческого капитала через образование и формирование новых ценностей. В статье делается вывод, что устойчивое экономическое развитие возможно при сочетании структурной перестройки, инвестиций в новые сектора и повышения качества человеческих ресурсов.
Open Access
Қазақ қоғамының дамуындағы тарихи-географиялық фактор
(Suleyman Demirel University, 2008) Шаяхметов Н
Мақалада қазақ қоғамының қалыптасуы мен дамуындағы тарихи-географиялық фактордың рөлі қарастырылады. Автор табиғи орта мен географиялық кеңістіктің халықтың өмір салтына, дүниетанымына және мәдени дамуына ықпалын ғылыми тұрғыда талдайды. Шоқан Уалихановтың және В.О.Ключевский мен Л.Н.Гумилевтің еңбектеріне сүйене отырып, географиялық орта мен табиғи жағдайлардың ұлттық мінез-құлық пен әлеуметтік құрылымға әсері көрсетіледі. Қазақ халқының көшпелі өмір салты тарихи кезеңдерде ұлттың өзіндік ерекшелігін сақтауға және отарлық саясатқа қарсы тұрудың тетігі болғаны дәлелденеді. Автор кеңестік дәуірдегі күштеп отырықшыландыру саясатының зардаптарын да саралап, қазіргі таңда ауыл шаруашылығын дамыту елдің ұлттық қауіпсіздігі мен экономикалық тұрақтылығының маңызды факторы екенін атап өтеді.
Open Access
Lehçeler Arasında Deyimlerin ve Atasözlerinin Aktarılmasına Ait Sorunlar
(Suleyman Demirel University, 2008) Abuova Akjarkın
Bu çalışma, Türk lehçeleri arasında deyimlerin ve atasözlerinin aktarılmasında karşılaşılan dilbilimsel ve kültürel zorlukları incelemektedir. Deyimlerin ve atasözlerinin her dilde kendine özgü yapısı, anlam katmanları ve kültürel bağlamı bulunduğundan, doğrudan çeviri çoğu zaman mümkün olmamaktadır. Prof. Dr. Vecihe Hatiboğlu ve Ömer Asım Aksoy’un görüşleri doğrultusunda, deyimlerin kalıplaşmış yapısı ve anlam kaymaları nedeniyle bir dilden diğerine aktarımında biçimsel ve anlamsal kayıplar yaşanabileceği vurgulanmaktadır. Ömirzak Aytbayev, İ. Kenesbayev ve diğer Kazak dilbilimcilerinin çalışmaları, deyimlerin çevirisinde genel anlamın korunması, benzer ifade kalıplarının bulunması ve gerekirse serbest çeviri yöntemlerinin kullanılmasının önemine işaret etmektedir. Çalışmada ayrıca, Türkiye Türkçesi ve Kazak Türkçesi arasındaki deyim alışverişinin sınırlı kalmasının coğrafi ve toplumsal etkenlerle ilişkili olduğu belirtilmektedir. Sonuç olarak, lehçeler arasında deyim ve atasözü aktarımı yalnızca dilsel değil, kültürel uyum ve anlam eşdeğerliliği gerektiren karmaşık bir süreç olarak değerlendirilmektedir.
Open Access
Similar Words in Business English and Russian Language
(Suleyman Demirel University, 2008) Melike Yılmaz
This study explores lexical similarities between Business English and Russian, focusing on how international trade and historical relations have shaped both languages. English, as a global language of business, communication, and technology, has significantly influenced Russian, particularly since the 16th century when trade between England and Russia began. The article traces the borrowing of English business terms into Russian, showing how globalization and economic cooperation have expanded shared vocabulary in fields such as finance, trade, and management. Using data from the Oxford English Dictionary, Oxford Russian Dictionary, and online linguistic sources, the study identifies numerous cognates and loanwords (e.g., akt–act, analiz–analysis, auktsion–auction). The research highlights that linguistic convergence reflects deeper economic and cultural integration between nations, demonstrating how business interaction fosters language evolution and mutual intelligibility in international communication.