СДУ хабаршысы - 2008

Permanent URI for this collection

https://repository.sdu.edu.kz/handle/123456789/2148

Browse

Now showing 1 - 20 of 49

Open Access
ХХ ғасырдың алғашқы жартысындағы қазақ әдебиетіндегі әдеби үрдіс пен жаңашылдық
(Suleyman Demirel University, 2008) Сырайыл Ысқақұлы
Бұл мақалада ХХ ғасырдың алғашқы жартысындағы қазақ әдебиетіндегі әдеби үрдістің қалыптасуы, ақындық ортаның идеялық бағыттары және жаңашылдық сипаттары талданады. Қоғамдық-саяси өзгерістердің қазақ поэзиясына ықпалы, ағартушылық идеяның күшеюі, әлеуметтік сарынның өрістеуі және әдеби жалғастық мәселелері сараланады. Автор Қытайдағы қазақ ақындары — Ақыт Үлімжіұлы, Таңжарық Жолдыұлы, Көдек Маралбайұлы, Асылхан Мыңжасарұлы, Шарғын, Шылбы, Досбер сияқты қаламгерлердің шығармашылығындағы үндестік пен бағыттастықты көрсетеді. Ақындар шығармаларында ағартушылық ой, халықты ояту, білімге, өнерге үндеу, әлеуметтік теңсіздікке қарсы күрес, ұлттық сана мен азатшылдық рух негізгі арқау болғаны айқындалады. Зерттеу әдеби үрдістің жаңғыру, жалғасу және идеялық кемелдену жолдарын сипаттайды.
Open Access
Remarks on weak o-minimality
(Suleyman Demirel University, 2008) Kudaibergenov K. Zh.
This paper investigates several necessary and sufficient conditions for weak o-minimality in expansions of linearly ordered structures. Building on earlier results, we provide a simplified proof of the main theorem of Kulpeshov, which characterizes weak o-minimality in terms of convexity of realizations of types. Additionally, two further equivalent conditions for weak o-minimality are established, involving types containing cuts and convexity properties of definable sets. A new, more conceptual proof of Pillay and Steinhorn’s characterization of full o-minimality is also presented. Furthermore, we examine weakly o-minimal ordered rings and show that every weakly o-minimal Archimedean ordered ring is necessarily a real closed field. This result follows from structural properties of definable subgroups in weakly o-minimal groups and known criteria for ordered fields. Overall, the paper clarifies foundational connections between weak o-minimality, type spaces, and definable order structures.
Open Access
Knowledge-Based Economy: Case of Kazakhstan
(Suleyman Demirel University, 2008) Vaishali S. Saple
Most advanced economies have undergone significant structural changes in recent years. One of the key characteristics of the changes is the growing importance of knowledge in all sectors of economic activities. These economies have developed from an agricultural economy in which land is the key resource, then to an industrial economy in which natural resources and labour are the main resources, and now to a knowledge-based economy in which knowledge is the key resource. The term knowledge-based economy results from a fuller recognition of the role of knowledge and technology in economic growth. Knowledge, as embodied in human being (as human capital) and in technology, has always been central to economic development. This paper has two objectives first to understand what knowledge economy is? And then to uses some parameters like: Innovation System, Information and Communication Technology (ICT), Human Resources Development and Business Environment to measure the degree to which Kazakhstan is knowledge based economy.
Open Access
Д. Исабековтің «Сүйекші» әңгімесіндегі мағыналық қабаттар
(Suleyman Demirel University, 2008) Сыдықова Ж.
Д. Исабековтің «Сүйекші» әңгімесі кейіпкердің психологиялық және әлеуметтік даму жолын терең аша отырып, бірнеше көркемдік қабаттарды біріктіреді. Әңгіме табиғатты сипаттау арқылы оқиғаның эмоционалды жай-күйін көрсетуге арналған «ишара» мотивімен басталады. Кейіпкер Үндеместің қосалқы аттары оның өмірлік кезеңдері мен әлеуметтік жағдайларын бейнелеуде маңызды рөл атқарады. Әңгімеде жетімдік, аманатқа ие болу, күнә мен жазық, діни мотивтер және қазақ қоғамының салт-дәстүрлері көрініс табады. Автор кейіпкердің өмірлік әрекеттерін, еске алу сәттерін, ішкі монологтарын қолдана отырып, оқырманға оның болмысын, психологиялық күйін жеткізеді. Сонымен қатар, шығармада әлеуметтік теңсіздік, ру арасындағы тартыс, кедей мен бай арасындағы әділетсіздік мәселелері де бейнеленген. Диуаналық мотив арқылы кейіпкердің бейшара, жалғыздық, қорғансыздық жағдайлары терең көрсетіледі. «Сүйекші» шығармасы қазақ әдебиетінде адам тағдыры, моральдық жауапкершілік және өмірлік философиялық ойларды біріктіретін көркемдік құрылыммен ерекшеленеді.
Open Access
Büyük Güçlerin Kıskacında Türkiye – Kırgızistan İlişkileri (Kırgızistan Örneği)
(Suleyman Demirel University, 2008) İskender Ormon uulu
Avrasya’nın kalbinde yer alan Orta Asya, coğrafi ve tarihî önemi nedeniyle uzun yıllar boyunca büyük güçlerin hâkimiyet kurmak istediği stratejik bir bölge olmuştur. Tarih boyunca Cengiz Han ve Timur gibi büyük imparatorluklara ev sahipliği yapan bu bölge, daha sonra Rus İmparatorluğu’nun yayılma alanına dönüşmüştür. Sovyet döneminin ardından yapay sınırlar çizilmiş, yeni ulusal kimlikler oluşturularak bölgenin siyasî yapısı yeniden şekillendirilmiştir. 1991’de SSCB’nin dağılmasının ardından Türkiye, bağımsızlığını yeni kazanan Orta Asya Türk Cumhuriyetleriyle, özellikle Kırgızistan ile hızlı bir şekilde diplomatik ve ekonomik ilişkiler kurmuştur. Türkiye, Kırgızistan’ı tanıyan ilk ülke olmuş ve iki ülke arasında siyaset, eğitim ve ticaret alanlarında önemli işbirlikleri geliştirilmiştir. Bu çalışma, Türkiye–Kırgızistan ilişkilerinin tarihî, siyasî ve ekonomik dinamiklerini büyük güçler arasındaki bölgesel rekabet bağlamında incelemektedir.
Open Access
Көркем аударма және Әлихан Бөкейханов
(Suleyman Demirel University, 2008) Оспанова Гүлмария
Бұл мақалада көркем аударманың ұлттық әдебиетті дамытудағы рөлі және оның рухани, мәдени маңыздылығы қарастырылады. Автор аударма өнерінің адамзат өркениетінің дамуына, халықтар арасындағы рухани және мәдени байланысты нығайтуға қосқан үлесін талдайды. Көркем аударманың қазақ әдебиетінде қалыптасуы мен дамуы, оның ғылыми тұрғыдан зерттелуі XX ғасырдың 30–70 жылдарындағы әдеби сын мен аударматану еңбектері негізінде сараланады. Мақалада Әлихан Бөкейхановтың ұлттық мәдениет пен әдебиетті өркендетудегі аударманың мәнін түсінудегі көзқарасы да аталып өтеді. Сондай-ақ М.Әуезов, А.Байтұрсынов, С.Сейфуллин, Т.Жүргенов сынды қазақ зиялыларының еңбектері арқылы көркем аударманың теориялық және практикалық негіздері айқындалады. Көркем аударманың әдеби байланыс құралы ретіндегі маңызы, оның ұлттық ойлау мен тіл байлығын дамытудағы ықпалы көрсетіледі.
Open Access
Поэзия сымбатынан сыр тартқан
(Suleyman Demirel University, 2008) Махаш Гаухар
Мақала XX ғасырдың 70–80 жылдарында қазақ поэзиясы мен әдеби сынының дамуын, әсіресе Әбіраш Жәмішевтің жас ақындарға жасаған сын-пікірлерін талдайды. Сол кезеңде әдеби сын өкілдерінің көбісі қаламгер болғандықтан, Жәмішевтің мақалалары поэзиялық шығармаларды жан-жақты бағалауға бағытталған. Автор Жәмішевтің өлеңдердің көркемдік деңгейін, лирикалық кейіпкерлердің сезімін, туған өлке мен табиғатты бейнелеуін, сондай-ақ махаббат, адамгершілік, халықтық тақырыптарды талдау әдісін сипаттайды. Мақалада Марфуға Айтқожина, Күләш Ахметова, Рафаэль Ниязбеков және басқа жас ақындардың шығармаларына назар аударылады. Жәмішев жас ақындардың жетістіктерін мойындап, кемшіліктерін сынмен көрсеткен, сондай-ақ поэзия мен әдеби сынның өзара байланысын, әдеби дәстүрлердің дамуын бағалаған. Мақала қазақ әдеби сынының тарихы мен жас ақындардың шығармашылық өрісін түсінуге бағытталған.
Open Access
Романдағы кейіпкер портреті бейнеленуінің психологиялық ерекшеліктері
(Suleyman Demirel University, 2008) Мұратбек Әйтімов
Бұл мақалада қазақ романдарындағы кейіпкер портретін бейнелеудің көркемдік және психологиялық ерекшеліктері талданады. Автор кейіпкер тұлғасын ашуда портреттің маңызын, оның мінез-құлық, дүниетаным және ішкі жан-дүниемен байланысын айқындайды. Қазақ әдебиетінің классикалық және қазіргі дәуіріндегі эпикалық шығармалар мысалында (М.Әуезов, С.Мұқанов, Ғ.Мүсірепов, І.Есенберлин, С.Елубай және т.б.) кейіпкердің сырт келбеті мен ішкі күйзелісінің бірлікте берілуі қарастырылады. Портрет арқылы жазушының ұлттық-этнографиялық сипаттарды, дәуір шындығын және адам психологиясын бейнелеу шеберлігі көрсетіледі. Сонымен қатар, З.Ахметовтің портретке қатысты теориялық тұжырымдары мен «Ақ боз үй» сияқты туындылардағы нақты мысалдар негізінде кейіпкер бейнесін жасаудың поэтикалық тәсілдері талданады. Мақалада портреттік бейнелеудің көркемдік жинақтаудағы қызметі мен психологиялық тереңдігі айқындалып, қазақ романдарының эстетикалық табиғаты жаңаша қырынан бағаланады.
Open Access
Turkish Model and Cooperation Possibilities for Creating Added Value in Kazakh Gold Production
(Suleyman Demirel University, 2008) Metin Duyar; Mesut Yılmaz
This article analyzes the potential for cooperation between Kazakhstan’s gold industry and Turkey’s advanced jewelry and gem sector. Kazakhstan possesses significant gold reserves and mining capacity, yet limited processing and trade infrastructure have restricted its ability to create added value. In contrast, Turkey’s jewelry industry demonstrates high production efficiency, modern technology, and a strong export network. The authors propose that collaboration between the two countries could increase gold processing capacity, strengthen trade, and generate employment while integrating Kazakhstan more effectively into the global gold market. The study highlights Turkey’s experience in refining, branding, and marketing gold as a model for Kazakhstan’s industrial development. Enhancing mutual cooperation in technology transfer, training, and investment would support sustainable growth and raise the economic value of Kazakhstan’s gold resources.
Open Access
Исторические взгляды Мурада Аджи
(Suleyman Demirel University, 2008) Дулатбек Кыдырбекулы
Статья посвящена анализу исторических взглядов Мурада Аджи, ученого-энциклопедиста, который сочетает географическое, историческое и этнографическое образование. Аджи изучал историю тюркских народов, уделяя внимание их культурному и духовному влиянию на Европу и Россию, что в советское время игнорировалось или приуменьшалось. Он исследует роль тюрков в распространении христианских традиций, происхождении символов Рождества и креста, а также влияние кипчаков на формирование европейской культуры. В своих трудах Аджи делает акцент на тенгрианстве как предтече христианства, показывает историческую преемственность тюркских народов, их участие в истории Европы, Кавказа и Центральной Азии. Его работы вызывают как одобрение, так и критику, что связано с традиционными стереотипами и европоцентричной трактовкой истории. Статья демонстрирует значимость трудов Аджи для переосмысления роли тюрков в мировой истории.
Open Access
What Forces Drive the Real Estate Market of Kazakhstan?
(Suleyman Demirel University, 2008) Maxim Kononov
This paper analyzes the key economic and structural forces shaping the real estate market of Kazakhstan, with a particular focus on Almaty. Over the last decade, rapid GDP growth, rising oil revenues, foreign capital inflows, and the expansion of mortgage lending have significantly stimulated demand for housing. At the same time, speculative activity and the absence of strict regulatory mechanisms contributed to sharp price increases, especially during the 2004–2007 boom. The study evaluates both demand-side factors—economic growth, demographics, household income, banking sector activity, investment motives, and fiscal policy—and supply-side factors such as construction costs, government regulations, and expected returns. Using regression analysis, the research identifies the relative impact of these variables on price formation. Findings show that mortgage lending, bank investment, and income levels are among the strongest drivers of housing prices in Almaty.
Open Access
Қажым Жұмалиев – әдебиеттанушы ғалым және жазушы
(Suleyman Demirel University, 2008) Темірхан Сақаұлы
Бұл мақалада қазақ әдебиеттану ғылымының көрнекті өкілі, ғалым, ақын, жазушы, ұстаз Қажым Жұмалиевтің ғылыми және шығармашылық мұрасы жан-жақты талданады. Автор Қ. Жұмалиевтің фольклор поэтикасы, әдебиет тарихы, әдеби сын және әдебиет теориясы бағыттарындағы еңбектерінің қазақ әдебиеттануының қалыптасуындағы маңызын айқындайды. Ғалымның «Қазақ әдебиеті тарихы», «Әдебиет теориясы», «Стиль – өнер ерекшелігі» сияқты еңбектері қазақ фольклоры мен көркем шығармаларды тарихи-теориялық тұрғыдан зерделеудің жаңа бағыттарын қалыптастырғаны көрсетіледі. Сондай-ақ Қ. Жұмалиевтің қазақ эпосын, батырлық жырларды, тарихи поэмаларды зерттеу арқылы ұлттық сөз өнерінің көркемдік жүйесін дамытудағы рөлі талданады. Мақалада оның әдеби стиль мен авторлық даралық жөніндегі көзқарастары мен әлем әдебиетінің классикалық дәстүрлерімен сабақтастығы айқындалады.
Open Access
Жазба тіл мен ауызша тілдің өзара кодталу сатылары
(Suleyman Demirel University, 2008) Күдеринова Қ.Б.
Мақалада жазба тіл мен ауызша тілдің екі түрлі код жүйесі ретінде өзара байланысы қарастырылады. Қазақ тілінде жазба тіл мен ауызша тіл арасындағы шекара толық ажыратылмаған, бұл оқыту мен коммуникацияда қиындықтар тудырады. Автор екі тілдің құрылымын — жазылым мен оқылым, айтылым мен естілім құрағы ретінде қарастырып, олардың параллель жүйелер екенін көрсетеді. Жазба тілдің графикасы мен орфографиясы, ауызша тілдің дыбыстық және интонациялық ерекшеліктері бір-біріне толық сәйкес келмейді. Кодтау және қайта кодтау процесі арқылы ой мен түсінікті сыртқа шығару мүмкіндігі шектеулі, сондықтан жазуды меңгеру тек әріптерді тану емес, ауызша сөйлеу мәнерін жазба мәтінге лайық бейімдеу арқылы жүзеге асады. Мақала тілдік сана мен коммуникацияның күрделі табиғатын зерттеуге арналған.
Open Access
Қазақ тілі стилистикасының өзекті мәселелері
(Suleyman Demirel University, 2008) Шалабай Б.
Мақалада қазіргі қазақ тілінің стилистикасына қатысты өзекті мәселелер талданады. Автор стилистиканың зерттеу нысаны мен пәнін нақтылап, тіл мен сөздің өзара байланысын ерекше қырынан қарастырады. Стилистика тілдік құралдарды қарым-қатынас мақсаты мен жағдаятына сәйкес қолдану заңдылықтарын зерттейді және сол арқылы сөздің сапасын, әсерлілігін, функционалдық маңызын айқындайды. Зерттеуде стилистиканың негізгі салалары — тілдік құралдар стилистикасы, функционалды, көркем әдебиет және практикалық стилистика – жүйелі түрде сипатталады. Сонымен қатар, сөз (мәтін) стилистикасының қазіргі тіл біліміндегі маңызы мен мәтін лингвистикасымен байланысы көрсетіледі. Автор тілдің жүйелілік және қолданыстық қырларының бірлігін атап өтіп, стилистикалық зерттеудің басты мақсаты — тілдің коммуникативтік және шығармашылық мүмкіндіктерін ашу екенін дәлелдейді.
Open Access
Экономические и институционально-политические риски для Казахстана в условиях замедления глобального экономического роста
(Suleyman Demirel University, 2008) Дулыгаева Дана
Статья анализирует экономические и институционально-политические риски для Казахстана в условиях замедления глобального экономического роста. Рассматривается влияние мирового кризиса на национальную экономику, включая зависимость от сырьевой базы, колебания цен на нефть и продовольствие, снижение инвестиций и дефицит ликвидности банков. Особое внимание уделено продовольственной безопасности и развитию сельского хозяйства. В части институционально-политических рисков анализируются монополизация экономики, коррупция и проблемы малого и среднего бизнеса. Автор подчеркивает, что устойчивое развитие требует эффективной экономической политики и институциональных реформ, поддерживающих конкуренцию и социальную стабильность.
Open Access
THE UNDERSTANDING OF VALUES EDUCATION IN AZERBAIJANIAN CHILDREN LITERATURE
(Suleyman Demirel University, 2008) İBRAHİM KURT
It's clear that children who are the basic of society have been needed to educate. This need is confirmed all of the world countries. The child will understand that he is going to have a place in the society and century which he lives by the helping of education and applied literature. According the result of scientific researches in the world have shown that the behaviors which are gained during the childhood almost shape character, habits, beliefs and values in adult ages and the basic of strong personality will have built first years of childhood. Children have a deep emotional life. This emotional life separate to the parts with the time. Getting be educated with the purposeful direction in children literature can give them the values like cooperation, freedom, patriot, honesty, humility, peace, respect, responsibility, tolerance and unity etc.
Open Access
Learning of Second Foreign Language
(Suleyman Demirel University, 2008) Karymsakova Katira
This article examines the classification of strategies applied in the process of learning a second foreign language (2L). It provides a comprehensive overview of metacognitive, cognitive, and social-affective strategies, as well as specific techniques that enhance comprehension, memorization, and communication skills. Metacognitive strategies include planning, directed attention, self-management, and evaluation — enabling learners to consciously control their learning process. Cognitive strategies involve manipulation and transformation of learning material through repetition, note-taking, deduction, and elaboration. Social-affective strategies highlight the role of interaction, cooperation, and self-motivation in language acquisition. The paper further explores processes such as clarification, logical reasoning, memorization, compensation, and automatic regulation. Rubin’s (1995) profile of a “good learner” is discussed, emphasizing characteristics like active communication, tolerance of mistakes, autonomous practice, and constant self-monitoring. The study concludes that effective second language learning depends on the dynamic integration of direct and indirect strategies and that learner autonomy and motivation play decisive roles in mastering linguistic competence.
Open Access
Қазақ қоғамының дамуындағы тарихи-географиялық фактор
(Suleyman Demirel University, 2008) Шаяхметов Н
Мақалада қазақ қоғамының қалыптасуы мен дамуындағы тарихи-географиялық фактордың рөлі қарастырылады. Автор табиғи орта мен географиялық кеңістіктің халықтың өмір салтына, дүниетанымына және мәдени дамуына ықпалын ғылыми тұрғыда талдайды. Шоқан Уалихановтың және В.О.Ключевский мен Л.Н.Гумилевтің еңбектеріне сүйене отырып, географиялық орта мен табиғи жағдайлардың ұлттық мінез-құлық пен әлеуметтік құрылымға әсері көрсетіледі. Қазақ халқының көшпелі өмір салты тарихи кезеңдерде ұлттың өзіндік ерекшелігін сақтауға және отарлық саясатқа қарсы тұрудың тетігі болғаны дәлелденеді. Автор кеңестік дәуірдегі күштеп отырықшыландыру саясатының зардаптарын да саралап, қазіргі таңда ауыл шаруашылығын дамыту елдің ұлттық қауіпсіздігі мен экономикалық тұрақтылығының маңызды факторы екенін атап өтеді.
Open Access
Lehçeler Arasında Deyimlerin ve Atasözlerinin Aktarılmasına Ait Sorunlar
(Suleyman Demirel University, 2008) Abuova Akjarkın
Bu çalışma, Türk lehçeleri arasında deyimlerin ve atasözlerinin aktarılmasında karşılaşılan dilbilimsel ve kültürel zorlukları incelemektedir. Deyimlerin ve atasözlerinin her dilde kendine özgü yapısı, anlam katmanları ve kültürel bağlamı bulunduğundan, doğrudan çeviri çoğu zaman mümkün olmamaktadır. Prof. Dr. Vecihe Hatiboğlu ve Ömer Asım Aksoy’un görüşleri doğrultusunda, deyimlerin kalıplaşmış yapısı ve anlam kaymaları nedeniyle bir dilden diğerine aktarımında biçimsel ve anlamsal kayıplar yaşanabileceği vurgulanmaktadır. Ömirzak Aytbayev, İ. Kenesbayev ve diğer Kazak dilbilimcilerinin çalışmaları, deyimlerin çevirisinde genel anlamın korunması, benzer ifade kalıplarının bulunması ve gerekirse serbest çeviri yöntemlerinin kullanılmasının önemine işaret etmektedir. Çalışmada ayrıca, Türkiye Türkçesi ve Kazak Türkçesi arasındaki deyim alışverişinin sınırlı kalmasının coğrafi ve toplumsal etkenlerle ilişkili olduğu belirtilmektedir. Sonuç olarak, lehçeler arasında deyim ve atasözü aktarımı yalnızca dilsel değil, kültürel uyum ve anlam eşdeğerliliği gerektiren karmaşık bir süreç olarak değerlendirilmektedir.
Open Access
Similar Words in Business English and Russian Language
(Suleyman Demirel University, 2008) Melike Yılmaz
This study explores lexical similarities between Business English and Russian, focusing on how international trade and historical relations have shaped both languages. English, as a global language of business, communication, and technology, has significantly influenced Russian, particularly since the 16th century when trade between England and Russia began. The article traces the borrowing of English business terms into Russian, showing how globalization and economic cooperation have expanded shared vocabulary in fields such as finance, trade, and management. Using data from the Oxford English Dictionary, Oxford Russian Dictionary, and online linguistic sources, the study identifies numerous cognates and loanwords (e.g., akt–act, analiz–analysis, auktsion–auction). The research highlights that linguistic convergence reflects deeper economic and cultural integration between nations, demonstrating how business interaction fosters language evolution and mutual intelligibility in international communication.