Articles and Proceedings of the scientific conference among University students "Development and future of the science in Kazakhstan in the opinion of youth"

Permanent URI for this collection

https://repository.sdu.edu.kz/handle/123456789/2076

Browse

Now showing 1 - 20 of 28

Open Access
РОЛЬ ДРЕВНЕТЮРКСКОЙ ПИСЬМЕННОСТИ В ФОРМИРОВАНИИ У МОЛОДЕЖИ КАЗАХСТАНСКОГО ПАТРИОТИЗМА
(Suleyman Demirel University, 2007) Кошанова Светлана
В данной статье рассматривается роль древнетюркской письменности в формировании казахстанского патриотизма у молодежи. Автор подчеркивает, что знакомство с Орхоно-Енисейскими надписями, их историко-культурным контекстом и содержанием способствует развитию национального самосознания, чувства гордости за прошлое и стремления продолжать традиции предков. В работе освещаются основные этапы исследования: анализ теоретических и публицистических источников, анкетирование студентов, а также системный подход к изучению памятников древнетюркской письменности. Отмечается, что тексты Кюльтегина, Бильге-кагана и Тоньюкука представляют собой не только историко-культурное наследие, но и нравственное завещание тюркских народов, сохраняющее свою актуальность в современном Казахстане. Сделан вывод, что изучение древнетюркской письменности имеет важное воспитательное значение и способствует формированию патриотических ценностей, национальной идентичности и духовной преемственности у молодежи.
Open Access
Banking System
(Suleyman Demirel University, 2007) Kurdaeva V; Sihimbaev D
This paper explores the structure, functions, and key principles of the modern banking system, with particular attention to Kazakhstan’s financial sector. The banking system plays a vital role in the economy by channeling funds from savers to borrowers, ensuring the efficient flow of capital, and supporting economic growth. Based on Frederic S. Mishkin’s model, the study highlights that loans constitute the major portion of external funding worldwide, with banks serving as the primary financial intermediaries. The paper discusses the composition of commercial bank balance sheets, detailing their assets and liabilities, and explaining how banks generate profit through asset transformation and interest rate differentials. Furthermore, it outlines the four core principles of bank management — liquidity management, asset management, liability management, and capital adequacy management — emphasizing how these ensure stability and profitability. The Kazakhstani banking system, while still developing, reflects global patterns but faces challenges of liquidity, credit risk, and diversification. The paper concludes that strengthening regulation, improving transparency, and fostering innovation are key to enhancing the efficiency and resilience of Kazakhstan’s banking sector.
Open Access
Қазақ, орыс, ағылшын тілдеріндегі фразеологизмдердің ұлттық болмысы
(Suleyman Demirel University, 2007) Подольская Евгения
Мақалада қазақ, орыс және ағылшын тілдеріндегі фразеологизмдердің ұлттық-мәдени ерекшеліктері салыстырмалы тұрғыда талданады. Автор әр халықтың дүниетанымы мен ұлттық ойлау жүйесін бейнелі тіркестер арқылы танытудың маңызын көрсетеді. Зерттеуде фразеологизмдерді аудару тәсілдері (эквивалентті, аналогтық, сипаттамалық және калькалық) мен олардың семантикалық сәйкестіктері қарастырылады. Сонымен қатар, фразеологиялық бірліктердің ұлттық болмысты, тарихи тәжірибе мен мәдени құндылықтарды жеткізудегі рөлі сипатталады. Қазақ, орыс және ағылшын тілдеріндегі мысалдар арқылы фразеологизмдердің мағынасы мен эмоционалды-экспрессивті бояуы салыстырылады. Зерттеу нәтижесі фразеологизмдердің тіл мен ұлт біртұтастығын, рухани болмыстың айнасы екенін дәлелдейді.
Open Access
Алгоритмы обобщенных финансовых вычислений
(Suleyman Demirel University, 2007) Ахметов Ревшан
В данной работе рассматриваются основные алгоритмы финансовых вычислений, включая методы начисления простых и сложных процентов, их обобщения и применение в практике расчёта кредитных платежей. Особое внимание уделено формулам реинвестирования капитала, вычислению аннуитетных платежей и определению срока погашения займа. Представлены теоретические основы и математические модели, лежащие в основе финансовых операций, таких как наращение капитала, определение эффективной процентной ставки и расчёт эквивалентного процента. Полученные формулы могут быть использованы в экономическом анализе, банковской деятельности и инвестиционном планировании.
Open Access
Геортонимдердің ономастикалық кеңістіктегі лексико-семантикалық ерекшеліктері
(Suleyman Demirel University, 2007) Әбдиман Жания
Бұл мақалада ономастикалық кеңістіктегі геортонимдердің лексико-семантикалық табиғаты мен ерекшеліктері қарастырылады. Автор қазіргі ономастика ғылымындағы зерттеу бағыттарын, соның ішінде геортонимдердің номинация, сигнификация және коннотация процестерін талдайды. Мәтінде геортонимдердің пайда болу тәсілдері (суффиксті, префиксті, эллиптеу, қысқарту, қосылу және плюрализация) мен олардың экстралингвистикалық факторларға тәуелділігі көрсетіледі. Зерттеу нәтижесінде геортонимдердің мазмұндық және мәдени ерекшеліктері айқындалып, олардың ұлттық-мәдени, идеологиялық және тарихи сипаттары анықталады. Сонымен қатар, Қазақстандағы ресми, салт-дәстүр және халықаралық мерекелер атаулары мысалында геортонимдердің семантикалық топтастырылуы мен қоғамдық маңызы ашып көрсетіледі.
Open Access
Cluster Policy of Development in Kazakhstan
(Suleyman Demirel University, 2007) Sarsembayeva Aliya
This paper analyzes the development of cluster policy in Kazakhstan as a key instrument for diversifying the national economy beyond its dependence on oil and gas extraction. Based on Michael Porter’s cluster theory, the study explores how Kazakhstan adopted a cluster-based approach to stimulate competitiveness, innovation, and productivity across non-extractive sectors. The research highlights the formation of seven pilot clusters—tourism, transport and logistics, oil-and-gas machine building, construction materials, food processing, textiles, and metallurgy—and examines three of them in detail: the food industry, tourism, and building materials clusters. Each represents a strategic area aimed at boosting regional development and improving cooperation between business, government, and academia. The paper concludes that while the government has initiated substantial progress in cluster formation, long-term success depends on greater initiative and participation from the private sector.
Open Access
Мерке өңіріндегі көне түрік ескерткіштері
(Suleyman Demirel University, 2007) Зинулла Әсем
Мақалада Мерке өңіріндегі көне түркі дәуіріне жататын археологиялық және ғұрыптық ескерткіштерге қатысты зерттеу жұмыстары баяндалады. Автор 2001–2002 жылдары Сандық жайлауында, Мүйізді қора аумағында жүргізілген археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелеріне сүйене отырып, Мерке өңірінің түркі мәдениеті мен рухани өміріндегі орнын сипаттайды. Мәтінде тас мүсіндер, ғибадатханалар мен қорғандардың орналасу ерекшеліктері, олардың символдық және діни мәні қарастырылады. Сондай-ақ, Тәңір мен Ұмай ана культтерінің түркілер дүниетанымындағы рөлі, ер және әйел мүсіндерінің қойылу дәстүрі талданады. Зерттеу нәтижелері Мерке ғибадатханаларының мәдени, рухани және экологиялық тұрғыдан ерекше тарихи кешен екенін дәлелдейді.
Open Access
Развитие сельского хозяйства в Казахстане
(Suleyman Demirel University, 2007) Кали Д
В статье рассматриваются проблемы и перспективы развития сельского хозяйства в Республике Казахстан в контексте вступления страны во Всемирную торговую организацию. Отмечается, что сельское хозяйство Казахстана переживает глубокий кризис, вызванный разрушением колхозно-совхозной системы и недостаточной государственной поддержкой. Особое внимание уделяется деятельности национального холдинга «КазАгро», созданного с целью восстановления агропромышленного комплекса. Анализируются проблемы животноводства, сокращение поголовья скота, зависимость от импортных продуктов, а также перспективы развития производства биотоплива и аграрного экспорта. Автор делает вывод, что эффективное развитие аграрного сектора возможно лишь при системном подходе, государственной поддержке, модернизации инфраструктуры и создании условий для жизни и работы сельского населения.
Open Access
Oil and Gas Industry in Kazakhstan
(Suleyman Demirel University, 2007) Bimagambetova Bibigul
The oil and gas industry plays a central role in the economy of Kazakhstan, accounting for the majority of national exports, foreign investments, and government revenues. With over 200 oil and gas fields, Kazakhstan ranks among the world’s major energy producers. The country’s key fields—Tengiz, Karachaganak, and Kashagan—contain vast proven reserves and form the foundation of Kazakhstan’s industrial growth and international partnerships. Foreign investments from companies such as Chevron, British Gas, and Lukoil have accelerated technological and infrastructural development in the sector. The government’s long-term strategy, “Kazakhstan 2030,” prioritizes the efficient and sustainable development of hydrocarbon resources to strengthen national economic stability. However, the industry still faces challenges such as high dependency on oil exports, environmental concerns, and bureaucratic inefficiencies. This paper explores the structure, production trends, export routes, and future prospects of the oil and gas industry in Kazakhstan, emphasizing its critical role in shaping the nation’s economic trajectory.
Open Access
The Exchange and the Interest Rates
(Suleyman Demirel University, 2007) Aina Shitkanova
This project explores the relationship between interest and exchange rates in an open economy, with a specific focus on Kazakhstan. It examines the mechanisms through which interest rates influence exchange rate movements and vice versa, analyzing how these interactions impact the country's economic situation. The study also addresses key questions such as why the Kazakhstani tenge is appreciating and why national interest rates remain high. By applying theoretical models like the IS-LM framework for open economies, the project investigates the effects of fiscal expansion and monetary contraction on output, interest rates, and currency value. In conclusion, the paper provides insights and predictions about Kazakhstan’s future monetary trends, suggesting a continued appreciation of the tenge and a gradual rise in interest rates.
Open Access
Expectations and Their Role in the Economy
(Suleyman Demirel University, 2007) Chagirov Dauren
Expectations play a fundamental role in shaping economic behavior and outcomes. Since individuals and businesses cannot predict the future with certainty, they form expectations regarding future prices, income, investment returns, and government policies. These expectations influence consumption, saving, investment, and policy effectiveness. The paper explores the economic significance of expectations through three main dimensions: consumption and expectations, investment and expectations, and the role of expectations in public policy. Theories by Milton Friedman and Franco Modigliani are discussed, emphasizing the permanent income and life-cycle hypotheses, as well as the concept of rational expectations introduced by John F. Muth. The analysis shows that economic outcomes often depend on how individuals and firms interpret and react to information about the future, highlighting that accurate and stable expectations are crucial for achieving sustainable growth and effective macroeconomic policy.
Open Access
Шыңжаң қазақ әдебиетіндегі Жамалқан мен Құрманбек айтысының көркемдік ерекшеліктері
(Suleyman Demirel University, 2007) Риза Құмарқызы
Мақалада Шыңжаң қазақ әдебиетінің айтыс өнеріндегі Жамалқан Қарабатырқызы мен Құрманбек Зейітқазыұлының шығармашылық айтысы талданады. Автор айтыс өнерінің қазақ халқының рухани болмысындағы орны мен мәдени мәнін айқындай отырып, Қытайдағы қазақ қауымының дәстүрлі ауыз әдебиетін сақтау мен жаңғырту жолдарын көрсетеді. Зерттеуде ақындар айтысының құрылымы, мазмұны мен көркемдік ерекшеліктері, сондай-ақ айтыстағы жұмбақ өлең түрі мен суырып салмалық дәстүрі жан-жақты талданады. Жамалқан мен Құрманбектің айтысы — ХХ ғасырдың екінші жартысындағы Шыңжаң қазақтарының әдеби өмірінде ерекше орын алатын, ұлттық сана мен поэзиялық шеберлікті ұштастырған туынды ретінде сипатталады. Мақала айтыс өнерінің халықтың рухани тұтастығын, ұлттық бірегейлігін сақтаудағы тәрбиелік және мәдени маңызын ашады.
Open Access
Түркі тілдеріндегі ауру атауларымен байланысты қалыптасқан табулар
(Suleyman Demirel University, 2007) Шойынбет Маржан
Бұл мақалада қазақ халқының дүниетанымында және тілдік санасында қалыптасқан ауру атауларына қатысты тыйым сөздер мен эвфемизмдердің этнолингвистикалық табиғаты қарастырылады. Сөз магиясына сену, діни наным-сенімдер мен әлеуметтік қорқыныштар нәтижесінде жұқпалы дерттердің атауларын тікелей атамау дәстүрі пайда болғаны атап өтіледі. Қазақ және басқа түркі халықтарының мәдениетінде шешек, мәлік, топалаң сияқты індеттердің атаулары «гүл», «бібі», «ақбайпақ», «кемпір» секілді эвфемистік атаулармен алмастырылған. Сондай-ақ, «Шешек ана» туралы мифологиялық түсінік пен оның діни-мәдени рөлі талданады. Зерттеу нәтижесінде ауру атауларына байланысты табу мен эвфемизмдердің халықтың дүниетанымын, сенім жүйесін және тілдік ерекшеліктерін айқындайтын этнолингвистикалық құбылыс екені анықталады.
Open Access
Қазақ әліпбиін латын әліпбиіне ауыстыру
(Suleyman Demirel University, 2007) Тлепбергенова Ж; Султанова Н
Мақалада қазақ тілінің қазіргі жағдайы мен оны дамытудың негізгі бағыттары қарастырылады. Автор қазақ тілінің болашағы ұлттың рухани тәуелсіздігімен тығыз байланысты екенін атап өтеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, тілдің отарлық кезеңдерде шектеуге ұшырауы мен қазіргі кезеңдегі қайта жаңғыру үдерісі салыстырылады. Тілдің дамуына кедергі келтіретін басты себептердің бірі ретінде әліпби мен жазу ережелеріндегі күрделілік, сондай-ақ қазақ тіліне тән емес дыбыстардың қолданылуы талданады. Мақалада ұлттық әліпбиді жетілдіру, тілдің табиғи заңдылықтарын сақтау және түркі халықтарының жазу жүйелерін бірыңғайландыру мәселелері қарастырылады. Сонымен қатар, ақпараттық технологиялар мен жаһандану жағдайында қазақ тілінің бәсекеге қабілеттілігін арттырудың маңызы айқындалады. Автордың пікірінше, қазақ тілін дамытудағы басты қадам — әліпбиді және жазу ережелерін ұлттық ерекшелікке сай оңтайландыру болып табылады.
Open Access
Кірме сөздер: қазақ тіліне енген орыс кірме сөздері
(Suleyman Demirel University, 2007) Тортбаева Альбина
Бұл мақалада лексикология ғылымының негізгі зерттеу нысаны — тілдің сөздік құрамы және оның даму, қалыптасу заңдылықтары қарастырылады. Автор кірме сөздердің шығу тарихын, олардың қабылдаушы тілдің фонетикалық, орфоэпиялық және грамматикалық жүйесіне бейімделу жолдарын талдайды. Сондай-ақ тікелей және жанама жолмен енген кірме сөздердің түрлері, олардың пайда болу себептері мен тарихи кезеңдері (араб-парсы, орыс, еуропалық әсерлер) нақты мысалдармен түсіндірілген. Кірме сөздердің халықтар арасындағы мәдени, экономикалық, саяси байланыстардың көрінісі екендігі айқындалып, тілдердің өзара ықпалының нәтижесінде жаңа лексикалық қабаттардың қалыптасуы ғылыми тұрғыдан негізделеді.
Open Access
Жастар арасындағы жиі қолданатын сленг
(Suleyman Demirel University, 2007) Бүргеғұлова Ш. Қ; Тойгулиева А. Қ
Бұл мақалада қазіргі қазақ жастары арасында жиі қолданылатын сленг сөздердің табиғаты мен қолданылу аясы қарастырылады. Слэнг – тілдің бейресми қабаты ретінде қоғамның әлеуметтік және мәдени өзгерістерін бейнелейтін құбылыс. Зерттеу барысында жастардың сөйлеу тілінде жиі кездесетін сленг сөздер мен олардың мағыналық ерекшеліктері мысалдар арқылы талданады. Сонымен қатар, сленг пен жаргонның айырмашылығы, олардың шығу тегі мен коммуникациядағы рөлі ашып көрсетіледі. Мақала жастар арасындағы тілдік үрдістердің мәдени ықпалы мен ұлттық тілдің дамуына әсерін айқындауға бағытталған.
Open Access
What Does Dollar Mean?
(Suleyman Demirel University, 2007) Meiramgul Sarsenbay
This paper explores the historical origins, linguistic evolution, and symbolic meanings of the word “dollar” and the dollar sign ($). Money, as one of humanity’s oldest social inventions, did not appear in a single time or place but evolved over centuries across various cultures. The study traces the etymological connections between the American “dollar,” the German “Thaler,” and the ancient Turkic word dala meaning “steppe,” demonstrating how linguistic and cultural influences traveled through Europe to the New World and eventually returned to Eurasia. Furthermore, the research discusses several theories regarding the origin of the dollar sign, including the United States abbreviation theory, the Spanish peso and “piece of eight” theories, and the less common slavery theory. The paper also provides a symbolic interpretation of the U.S. one-dollar bill, revealing how design elements such as the Great Seal and Latin inscriptions reflect the ideals and values of the American nation. Overall, this study emphasizes that currency is not merely an economic instrument but also a cultural and historical symbol reflecting human civilization’s shared heritage.
Open Access
Туризм как фактор развития экономики РК: проблемы и перспективы
(Suleyman Demirel University, 2007) Нурбаев Б
В статье рассматривается роль туризма как одного из ключевых факторов экономического развития Республики Казахстан. Автор отмечает, что в условиях глобализации и перехода к рыночной экономике туризм становится не только источником валютных поступлений и занятости населения, но и важным инструментом формирования положительного имиджа страны на международной арене. Анализируется мировой опыт (на примере Малайзии, Турции, Франции и ОАЭ), где туризм стал стратегической отраслью, способной приносить многомиллиардные доходы и стимулировать смежные сферы экономики. Отмечаются проблемы казахстанского туризма: недостаточная инфраструктура, низкий уровень сервиса, нехватка гостиниц среднего класса, слабая кадровая подготовка и отсутствие устойчивой государственной политики. Особое внимание уделено необходимости формирования национального туристического бренда и рационального использования природного и культурного потенциала страны. Автор делает вывод о том, что развитие внутреннего и международного туризма способно внести значительный вклад в рост ВВП, повышение занятости населения и укрепление международного престижа Казахстана.
Open Access
Ways of Translation of Perfective and Imperfective Aspects from Russian into Turkish
(Suleyman Demirel University, 2007) Shatskaya Anna
This research paper explores the methods of translating perfective and imperfective aspects from Russian into Turkish. Since the Turkish language does not have correlative verb pairs equivalent to Russian (e.g., делать – сделать, говорить – сказать), translators must use alternative strategies to express completeness or continuity of action. The study identifies and analyzes three main ways of conveying aspectual meaning in Turkish: lexical, morphological, and syntactical. Lexical methods involve using different verbs to show aspectual contrast, while morphological strategies rely on tense forms such as Belirli Geçmiş Zaman and Şimdiki Zamanın Hikâyesi. The syntactical method includes the use of gerunds combined with auxiliary verbs like vermek, durmak, gitmek, and başlamak to express various shades of aspect. The analysis demonstrates that while Turkish verbs themselves are aspectually neutral, these methods allow translators to render the nuances of Russian aspectual distinctions effectively.
Open Access
Mortgage Market of Kazakhstan
(Suleyman Demirel University, 2007) Almukhamedova Dilyara
The mortgage market in Kazakhstan has been developing dynamically since the late 1990s, reflecting both growing public demand for housing and the banking sector’s increasing focus on retail lending. This paper analyzes the evolution of the Kazakhstani mortgage market, examining the structure of interest rates, regional distribution of mortgage loans, and challenges related to inflation and credit risks. Despite declining interest rates compared to earlier years, mortgage loans in Kazakhstan remain significantly more expensive than in European countries, primarily due to inflationary pressures and lower living standards that increase lending risks. The study also explores the role of the Kazakhstan Mortgage Company (KMC) in refinancing housing loans and stabilizing the market. Although the sector faces issues such as overdue loans and high insurance costs, government measures aimed at improving the financial system and controlling inflation provide an optimistic outlook for the sustainable development of the mortgage market in Kazakhstan.