СДУ хабаршысы - 2012

Permanent URI for this collection

https://repository.sdu.edu.kz/handle/123456789/2397

Browse

Now showing 1 - 20 of 43

Open Access
Inventory of Phonemes in the Kazakh Language: Historical and Theoretical Perspectives
(Suleyman Demirel University, 2012) Z. Badanbekkyzy
The article examines the problem of defining the phonemic inventory of the Kazakh language, which has remained controversial despite more than a century of linguistic research. The study reviews and analyzes the views of prominent Turkologists and Kazakh linguists, including N. I. Ilminsky, V. V. Radlov, P. M. Melioransky, A. Baitursynuly, K. Zhubanov, I. K. Kengesbaev, and other scholars. Special attention is paid to discrepancies in the classification and number of vowel and consonant phonemes proposed in different linguistic traditions and educational sources. The paper highlights the transitional nature of early phonetic descriptions and traces the evolution of phonological approaches from subjective articulatory analysis to experimental and instrumental phonetics. The findings demonstrate a lack of consistency and coordination in defining the phoneme system of the Kazakh language, particularly with regard to vowel quantity, diphthongoids, and borrowed consonants. The article argues that A. Baitursynuly’s phonological conception, based on invariant and variant phonemes, provides one of the most systematic and theoretically grounded models of the Kazakh phonemic system and remains highly relevant for modern phonological studies.
Open Access
Oil Production
(Suleyman Demirel University, 2012) A. Mukhamedov
This study explores the global and Kazakhstani oil industry, including the history of oil use, major discoveries, production methods, and the potential implications of peak oil. It examines the role of petroleum as a critical energy source and raw material, highlighting major oil reserves worldwide and key players in Kazakhstan’s oil sector, particularly Tengizchevroil and KazMunayGas. The paper also addresses the environmental and economic aspects of oil production and its contribution to national and global development.
Open Access
ORTAK İŞLETMELERİN KURULMASI GEREKLİLİĞİ VE GELİŞİM PERSPEKTİFLERİ
(Suleyman Demirel University, 2012) A. Gömleksiz
Küreselleşme sürecinde ülkeler arası ekonomik entegrasyon giderek kaçınılmaz bir nitelik kazanmıştır. Bu bağlamda ortak işletmelerin kurulması ve geliştirilmesi, piyasa ekonomisinin etkin işleyişi ve sürdürülebilir ekonomik büyüme açısından büyük önem taşımaktadır. Bu makalede, Azerbaycan’ın piyasa ekonomisine geçiş sürecinde ortak işletmelerin rolü ve ekonomik gelişime olan katkıları ele alınmaktadır. Özelleştirme süreci, küçük ve orta ölçekli girişimciliğin gelişimi ve yabancı sermaye yatırımlarının ekonomiye etkisi analiz edilmektedir. Ortak işletmelerin istihdamın artırılması, teknolojik gelişmenin hızlandırılması, rekabet ortamının güçlendirilmesi ve bölgesel kalkınmanın sağlanmasındaki önemi vurgulanmaktadır. Ayrıca Azerbaycan–Türkiye ekonomik iş birliği çerçevesinde kurulan ortak işletmelerin, iki ülke arasındaki ticari ve ekonomik ilişkilerin derinleşmesine sağladığı katkılar değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonucunda, ortak işletmelerin Azerbaycan ekonomisinin çeşitlendirilmesi ve uzun vadeli sosyo-ekonomik istikrarın sağlanması açısından stratejik bir araç olduğu ortaya konulmaktadır.
Open Access
ORTAK İŞLETMELERİN KURULMASI GEREKLİLİĞİ VE GELİŞİM PERSPEKTİFLERİ
(Suleyman Demirel University, 2012) A. Gömleksiz
Küreselleşme sürecinde ülkeler arası ekonomik entegrasyon giderek kaçınılmaz bir nitelik kazanmıştır. Bu bağlamda ortak işletmelerin kurulması ve geliştirilmesi, piyasa ekonomisinin etkin işleyişi ve sürdürülebilir ekonomik büyüme açısından büyük önem taşımaktadır. Bu makalede, Azerbaycan’ın piyasa ekonomisine geçiş sürecinde ortak işletmelerin rolü ve ekonomik gelişime olan katkıları ele alınmaktadır. Özelleştirme süreci, küçük ve orta ölçekli girişimciliğin gelişimi ve yabancı sermaye yatırımlarının ekonomiye etkisi analiz edilmektedir. Ortak işletmelerin istihdamın artırılması, teknolojik gelişmenin hızlandırılması, rekabet ortamının güçlendirilmesi ve bölgesel kalkınmanın sağlanmasındaki önemi vurgulanmaktadır. Ayrıca Azerbaycan–Türkiye ekonomik iş birliği çerçevesinde kurulan ortak işletmelerin, iki ülke arasındaki ticari ve ekonomik ilişkilerin derinleşmesine sağladığı katkılar değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonucunda, ortak işletmelerin Azerbaycan ekonomisinin çeşitlendirilmesi ve uzun vadeli sosyo-ekonomik istikrarın sağlanması açısından stratejik bir araç olduğu ortaya konulmaktadır.
Open Access
SYMBOLIC COMPUTATION TECHNIQUES
(Suleyman Demirel University, 2012) Niyazi Ari
This paper presents a brief overview of symbolic computation and introduces two widely used computer algebra systems: Maple and Maxima. The study outlines their basic characteristics, development background, programming languages, licensing models, and main functional capabilities. Several illustrative examples are provided to demonstrate symbolic integration, simplification of algebraic expressions, graphical visualization, differential equation solving, and contour plotting. The paper emphasizes that symbolic computation systems are able to produce exact and general solutions, which makes them especially valuable in mathematical analysis, education, and scientific research. At the same time, certain limitations of symbolic computation methods are discussed, including high computational cost and difficulties in solving complex problems such as higher-degree polynomials and complicated systems of differential equations. In such cases, numerical computation methods are suggested as an effective alternative. The paper concludes that Maple and Maxima remain powerful and complementary tools in the field of symbolic and mathematical computation.
Open Access
THE NATURE AND REASONS OF INFLATION. IMPACT OF INFLATIONARY FACTORS ON KAZAKHSTAN'S PRICE LEVEL
(Suleyman Demirel University, 2012) D.S.Taimagambet
This study investigates the nature, causes, and dynamics of inflation, with a particular focus on Kazakhstan. Inflation is analyzed as a complex phenomenon influenced by monetary, non-monetary, and psychological factors, as well as market speculation. Using econometric modeling based on monthly data from 1994 to 2008, the research identifies key determinants of inflation in Kazakhstan, compares its patterns with other countries (USA, Australia, and Korea), and provides policy recommendations for mitigating inflationary pressures.
Open Access
АНА ТІЛІНІҢ ҚҰДІРЕТІ НЕМЕСЕ ТІЛДІҢ КӨРІНБЕЙТІН ҚАСИЕТТЕРІ ХАҚЫНДА
(Suleyman Demirel University, 2012) Б.Айменов
Мақалада қазақ тілінің ұлттық болмысты, сана-сезімді және рухани құндылықтарды қалыптастырудағы рөлі қарастырылады. Автор ана тілінің адам болмысына, мінез-құлқына, ойлау жүйесіне және ішкі рухани энергиясына ықпалын философиялық, психолингвистикалық және мәдени тұрғыдан талдайды. Қазақ тілін меңгермеудің ұлттық сәйкестікке, ұрпақтар сабақтастығына және генетикалық-рухани тұтастыққа тигізетін кері әсері сипатталады. Сонымен қатар тілдің көрінбейтін қасиеттері, энтелехия ұғымы арқылы тіл мен ішкі энергия арасындағы байланыс негізделіп, ана тілін сақтаудың ұлт болашағы үшін стратегиялық маңызы айқындалады.
Open Access
Анализ развития системы валютного регулирования и контроля в Республике Казахстан
(Suleyman Demirel University, 2012) Бейсенбаев А; Мусадаирова Р.Х.
В статье рассмотрены основные этапы становления и развития системы валютного регулирования и валютного контроля в Республике Казахстан с момента введения национальной валюты — тенге. Проанализированы предпосылки формирования валютной системы в условиях высокой инфляции и экономической нестабильности начала 1990-х годов, а также институциональные преобразования, направленные на укрепление роли Национального Банка Республики Казахстан. Особое внимание уделено эволюции валютного режима, процессам либерализации валютных операций, переходу к полной конвертируемости тенге и изменению механизмов валютного контроля — от лицензирования к режимам регистрации и уведомления. Рассматриваются инструменты денежно-кредитной и валютной политики, включая валютные интервенции, операции стерилизации и валютный мониторинг. Показано, что развитие системы валютного регулирования способствовало снижению инфляции, обеспечению устойчивости национальной валюты и интеграции Казахстана в мировую финансово-экономическую систему.
Open Access
Анимационное кино в Казахстане: проблемы и перспективы развития
(Suleyman Demirel University, 2012) Ж. Жарбулова
В статье рассматривается текущее состояние анимационного кино в Казахстане, его историческое развитие и перспективы. Анализируются успехи зарубежных студий, российская анимация, а также проблемы казахстанской индустрии: недостаток специалистов, высокие производственные затраты, ограниченный доступ к современному оборудованию. Отмечается важность государственной поддержки и участия частных студий, а также необходимость увеличения числа выпускников анимации и развития отечественного контента на казахском языке. Статья подчеркивает потенциал роста казахстанской анимации при комплексной поддержке государства, инвесторов и профессионального сообщества.
Open Access
Аударма терминдерінің түсіндірме сөздігін құрастыру тәжірибесінен
(Suleyman Demirel University, 2012) А.Қ. Жұмабекова
Мақалада қазақ тіліндегі аударматану саласындағы терминологиялық сөздіктерді құрастыру тәжірибесі қарастырылады. Зерттеу барысында аударма теориясы мен тәжірибесінің дамуы, отандық және ресейлік аударма ғылымындағы терминологиялық негіздер, сондай-ақ қазақ тіліндегі аударма терминдерінің жүйеленуі мәселелері талданады. Автор қазақ тіліндегі аударма оқулықтарының тапшылығы мен терминдердің көпнұсқалылығы салдарынан терминологиялық сөздіктің маңыздылығын атап көрсетеді. Сөздік кәсіби аудармашыларды даярлауда және аударма қызметінде қолдануға бағытталған, қазақ тіліндегі аударма терминдерінің дәл анықтамаларын береді, ағылшын және орыс тіліндегі баламаларымен толықтырылады.
Open Access
Аудирование как процесс восприятия и понимания звучащей речи в преподавании русского языка иностранцам
(Suleyman Demirel University, 2012) Р. К. Омарова
В статье рассматривается аудирование как сложный психофизиологический и коммуникативный процесс восприятия и понимания звучащей речи в обучении русскому языку как иностранному. Анализируются основные механизмы аудирования, такие как внутреннее проговаривание, сегментация речевого потока, оперативная и долговременная память, идентификация понятий и вероятностное прогнозирование. Особое внимание уделяется трудностям восприятия устной речи иностранными учащимися на начальном этапе обучения, а также условиям и факторам, влияющим на успешность аудирования. Автор подчеркивает важность системного подхода к формированию аудитивных умений, использования специально подобранных аудиотекстов и упражнений, направленных на развитие речевых механизмов и коммуникативной компетенции обучающихся.
Open Access
Бинарность оценок в структуре сюжета короткого рассказа и проблемы предпереводческого анализа текста
(Suleyman Demirel University, 2012) Л. Ю. Мирзоева
В статье рассматривается проблема бинарности оценок в структуре сюжета короткого рассказа и ее значение для предпереводческого анализа художественного текста. Особое внимание уделяется взаимодействию авторской и персонажной оценочных подсистем, их совпадению, расхождению и ироническому соотнесению. Материалом исследования послужили ранние рассказы А. П. Чехова, анализ которых позволяет выявить особенности формирования оценочности и ее роль в создании экспрессивного потенциала повествования. Доказывается необходимость учета литературоведческого аспекта в процессе художественного перевода для адекватного воспроизведения сложной текстовой системы.
Open Access
Будущее кредитных карт в Республике Казахстан
(Suleyman Demirel University, 2012) А. Хамидуллин
В статье рассматриваются перспективы развития рынка кредитных и платежных карт в Республике Казахстан. Анализируются этапы становления безналичных расчетов, уровень проникновения платежных карточек среди экономически активного населения, а также основные факторы, влияющие на рост и насыщение рынка. Особое внимание уделяется роли банковских объединений, развитию зарплатных проектов и влиянию экономического кризиса на использование кредитных карт. На основе статистических данных выявляются ключевые тенденции и прогнозируется дальнейшее развитие карточных платежей в стране.
Open Access
«Білге Қаған құлпытасы» және Білге Қаған жайлы қытай деректері
(Suleyman Demirel University, 2012) Ү. Жетібайұлы
Мақалада соңғы Түрік қағандығының көрнекті билеушісі Білге Қаған тұлғасы «Білге Қаған құлпытасы» мен қытай тарихнамаларындағы деректер негізінде талданады. Құлпытас мәтініндегі көне түркі жазбалары арқылы Білге Қағанның өмірі, саяси қызметі, әскери жорықтары мен ел басқару ұстанымдары айқындалады. Сонымен қатар «Көне Таңнама» сияқты қытай дереккөздерімен салыстырмалы талдау жасалып, Білге Қағанның дипломатиялық, әскери және мемлекеттік қайраткер ретіндегі тарихи бейнесі ашылады. Зерттеу Білге Қағанның дана қаған, қайырымды билеуші әрі көреген қолбасшы ретіндегі орнын нақтылай түседі.
Open Access
Вопросы разработки единой автоматизированной системы управления инженерным обеспечением жилищно-коммунального хозяйства города
(Suleyman Demirel University, 2012) Амиргалиев Е.Н
В статье рассматриваются вопросы разработки единой автоматизированной системы управления инженерным обеспечением жилищно-коммунального хозяйства города. Целью работы является формирование технических предложений по составу задач, информационного обеспечения, созданию, ведению и использованию интегрированной системы управления основными инженерными подсистемами города: водо-, тепло-, газо- и электроснабжением, канализацией, системой сбора сточных вод и дорожной сетью. Предложенная методология основана на применении экономико-математических методов, теории графов, теории потоков в сетях, методов моделирования и геоинформационных технологий. Рассматриваются задачи анализа текущего состояния инженерных подсистем, прогнозирования и ликвидации аварийных ситуаций, планирования развития и реконструкции объектов. Особое внимание уделяется вопросам декомпозиции сложных систем, многокритериальности принятия решений и обеспечению поддержки лиц, принимающих решения, за счет многовариантного анализа. Показано, что использование имитационного моделирования и оптимизационных методов позволяет повысить эффективность управления инженерным обеспечением территории.
Open Access
Динамика игровых задач и операторные конструкции в дифференциальных играх
(Suleyman Demirel University, 2012) С.Н. Амиргалиева
В статье рассматривается динамика дифференциальных игр, моделируемых с помощью однопараметрических полугрупп операторов. Исследуются игровые модели с терминальным множеством и терминальным функционалом, а также строятся стратегии игроков, включая 8-стратегии и контрстратегии. Описывается применение операторов над множествами и функциями для анализа допустимых управлений и достижения целей игроков. Приведены математические формулировки операторов, теоремы и доказательства их свойств. Работа демонстрирует взаимосвязь между динамикой игр и конструкциями операторов, обеспечивая основу для построения эффективных стратегий в дифференциальных играх.
Open Access
Жарнама мәтіндерін қазақ тіліне аударғанда қолданылатын аударма трансформациялары
(Suleyman Demirel University, 2012) Ж.С. Магзумова
Мақалада ХХІ ғасырдағы ақпараттық кеңістік пен жарнама мәтіндерін аударуда қолданылатын трансформациялар қарастырылады. Жарнама мәтіндерін қазақ тіліне аударғанда түпнұсқаның мазмұны, стильдік ерекшеліктері, экспрессивтілігі мен мақсатты аудиторияға бағыттылығы сақталуы маңызды. Мақалада аудармашылардың қолданатын негізгі әдістері: лексикалық, грамматикалық, лексико-грамматикалық трансформациялар қарастырылады. Талдау барысында Gillette, Kaskad Business Center, Efes және Lumene сияқты жарнама мәтіндерінің аудармалық тәсілдері мысал ретінде келтірілген. Аудармашы түпнұсқаның мазмұнын және эмоционалды әсерін сақтау үшін прагматикалық және когнитивтік факторларды ескеріп, шығармашылық тәсіл қолдануы қажет.
Open Access
Заманaуи қазақ балалар әдебиетінің көрінісі
(Suleyman Demirel University, 2012) А. Хайырым
Мақалада қазіргі қазақ балалар әдебиетінің жанрлық-көркемдік ерекшеліктері мен даму бағыттары қарастырылады. Балалар әдебиетіндегі шытырман оқиғалар, фантастика жанрының қалыптасуы, балалар психологиясын бейнелеу, табиғатты қорғау идеяларының көркем шығармадағы көрінісі талданады. Сонымен қатар отандық балалар әдебиетінің шетел әдебиетімен шығармашылық-рухани байланысы және бүгінгі әдеби процестегі интеллектуалдық ізденістердің маңызы айқындалады.
Open Access
Зоофразеологизмдердің адам мінез-құлқын сипаттаудағы этнолингвистикалық ерекшеліктері
(Suleyman Demirel University, 2012) Б.А. Жетпісбаева; Ж.А. Есказинова
Мақалада қазақ және ағылшын тілдеріндегі зоофразеологизмдердің адам мінез-құлқын сипаттаудағы этнолингвистикалық ерекшеліктері қарастырылады. Жануар атауларына негізделген фразеологиялық бірліктердің қалыптасуы халықтың дүниетанымы, тұрмыс-тіршілігі, мәдениеті мен тарихи тәжірибесімен тығыз байланысты екені айқындалады. Зерттеу барысында екі тілдегі фразеологиялық теңеулер салыстырмалы түрде талданып, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтары анықталады. Зоофразеологизмдер арқылы адамның жағымды және жағымсыз қасиеттері астарлы түрде бейнеленетіні көрсетіледі. Мақала нәтижелері этнолингвистика, лингвомәдениеттану және мәдениетаралық коммуникация салалары үшін маңызды.
Open Access
Информационные модели объектов для процесса управления проектами (часть 2)
(Suleyman Demirel University, 2012) А.А. Куандыков
В статье рассматриваются вопросы информационного и признакового представления объектов и сущностей, участвующих в процессах управления проектами и освоения проектов. Продолжено изложение подходов к формированию признаково-информационных моделей ключевых элементов проектной среды, включая рынок, стратегические программы компаний, проекты и ресурсы. Предложена признаковая модель рынка, отражающая его состояние в статике и динамике, а также с точки зрения достижимости стратегических целей компании. Рассматриваются способы формализации стратегических целей с использованием компонентного подхода и кортежного представления. Показано, что предложенные информационные модели могут служить основой для объектно-ориентированных баз данных и автоматизированных систем поддержки управления проектами. Отмечается, что использование информационно-кортежных моделей позволяет снизить сложность описания проектных процессов и повысить эффективность управления проектной деятельностью.