СДУ хабаршысы - 2012

Permanent URI for this collection

https://repository.sdu.edu.kz/handle/123456789/2397

Browse

Now showing 1 - 20 of 56

Open Access
On Commutativity of Weakly o-Minimal Lattice Ordered Groups
(Suleyman Demirel University, 2012) Verbovskiy V; Tulepbergenova I.
A lattice-ordered structure is called weakly o-minimal if every definable subset can be represented as a finite union of convex sets. This paper investigates the properties of weakly o-minimal lattice-ordered groups, extending the notion of weak o-minimality from totally ordered groups to partially ordered lattice groups. We prove that such groups are Abelian, meaning all elements commute, divisible, so every element can be divided by any positive integer, and dense, implying no minimal positive elements exist. These results provide a deeper understanding of the algebraic and order-theoretic properties of partially ordered groups under weak o-minimality, highlighting their structural regularity and foundational behavior.
Open Access
Developmental Stages in Second Language Acquisition
(Suleyman Demirel University, 2012) Sarbassova G.A.
This study examines the developmental stages in second language acquisition (SLA). SLA distinguishes between unconscious acquisition, as in children, and conscious learning of rules. L2 acquisition is shaped by universal language principles and structural influences from L1. Socio-psychological factors, such as attitude, motivation, and social distance, play a critical role in learning. The study discusses the advantages and limitations of longitudinal and cross-sectional research. Additionally, Processability Theory (PT) and Organizational Grammar (OG) models are compared to explain developmental stages, highlighting the impact of linguistic structures and learners’ strategies.
Open Access
Kazak Toplumunda “Büyük Türkistan” ve “Türkçülük” Düşüncesi
(Suleyman Demirel University, 2012) Ömircanov E.T.
Bu çalışma, Kazak toplumunda Türkçülük ve Büyük Türkistan düşüncelerinin tarihsel gelişimini ve etkilerini incelemektedir. Çin ve Rus imparatorluklarının hakimiyetine karşı dirençten, Kazak ve diğer Türk liderlerin entelektüel ve siyasi faaliyetlerine kadar bu düşünceler, kültürel ve ulusal kimliğin şekillenmesinde önemli rol oynamıştır. H.N. Atsız, Ziya Gökalp, M. Şokay ve “Azat” hareketi gibi aktörler ve hareketler ele alınmış, birlik, kültürel koruma ve siyasi savunuculuk çabaları vurgulanmıştır. Sovyet dönemi boyunca baskılara rağmen Türkçülük, Kazak kimliği, Türk halkları arasındaki işbirliği ve birleşik bir Türk dünyası vizyonunu etkilemeye devam etmektedir.
Open Access
Mathematical Modelling of Hydrodynamics Problems by the Method of Fictitious Domains
(Suleyman Demirel University, 2012) Kuttykozhaeva Sh. N.
This paper investigates the method of fictitious domains for solving boundary value problems in hydrodynamics, extending its application to nonlinear elliptic equations. A rigorous justification of the method is presented, and a new approach to achieve the best possible convergence rate from the auxiliary problem to the original problem is proposed. The study demonstrates that as the small parameter tends to zero, the solution of the fictitious domain problem converges to the generalized solution of the original boundary value problem. The theoretical results include existence, uniqueness, and stability estimates, providing a solid mathematical foundation for applying the fictitious domain method in hydrodynamic modeling.
Open Access
Internet Technology in a Content-Based Syllabus for English for Specific Purposes
(Suleyman Demirel University, 2012) Djussenova B
This article explores the integration of Internet technologies into a content-based syllabus for English for Specific Purposes (ESP), with a particular focus on the use of WebQuests. It argues that WebQuests, although originally designed for native speakers, can be effectively adapted for ESP instruction. By combining authentic online resources with inquiry-based and collaborative tasks, WebQuests support the integration of language learning and subject-specific content. The study highlights their role in enhancing learner motivation, critical thinking, communicative competence, and learner autonomy. The article concludes that WebQuests are a valuable tool for developing students’ academic and professional language skills within a learner-centred ESP framework.
Open Access
Синтез адаптивной системы управления режимами высоковольтной подстанции
(Suleyman Demirel University, 2012) Шаршеналиев Ж
В статье рассматривается задача синтеза адаптивной системы автоматического управления режимами высоковольтной энергетической подстанции. Высоковольтная подстанция представлена как сложная многомерная многосвязная система, требующая применения методов стабилизации и адаптации для обеспечения заданных уровней напряжения. В качестве обобщённого параметра управления выбрана суммарная реактивная мощность, подлежащая компенсации средствами компенсации реактивной мощности. Для синтеза адаптивного регулятора используется второй метод Ляпунова, позволяющий обеспечить асимптотическую устойчивость системы при неопределённости параметров и внешних возмущениях. Разработаны законы адаптации параметров регулятора и представлена его структурная схема. Результаты численного моделирования подтверждают эффективность предложенной адаптивной системы управления, демонстрируя высокое быстродействие и устойчивость при скачкообразных изменениях нагрузки.
Open Access
Стратегические приоритеты Республики Казахстан в секторе транспортировки нефти и газа
(Suleyman Demirel University, 2012) Умбетова А
В статье рассматриваются стратегические приоритеты Республики Казахстан в сфере транспортировки нефти и газа в условиях роста мирового потребления энергоресурсов и усиления глобальной энергетической конкуренции. Особое внимание уделяется роли Каспийского региона как ключевого геоэкономического и геополитического центра, а также значению многовекторной политики экспорта углеводородов для обеспечения энергетической безопасности страны. Проанализированы существующие и перспективные экспортные маршруты транспортировки казахстанской нефти, включая нефтепроводы КТК, Атырау–Самара, Казахстан–Китай и морской порт Актау. Рассматриваются инфраструктурные проекты, реализуемые Национальной компанией «КазМунайГаз», в том числе Казахстанская Каспийская система транспортировки (ККСТ). Обоснована необходимость системного, многокритериального подхода к развитию магистральной нефтетранспортной инфраструктуры с учетом экономических, геополитических и рыночных рисков.
Open Access
Қазіргі қазақ ақындарының метаморфозаларды қолдануындағы гендерлік ерекшеліктері
(Suleyman Demirel University, 2012) Отарбаева Ғ.
Мақалада қазіргі қазақ поэзиясындағы метаморфоза құбылысы гендерлік қырынан талданады. Автор әйел және ер ақындардың поэтикалық дүниетанымы мен тілдік санасындағы айырмашылықтарды метаморфозалық образдар арқылы ашып көрсетеді. Зерттеуде әйелдер поэзиясында қар, гүл, көбелек, жауын секілді нәзік әрі лирикалық бейнелерге айналу сарыны басым екені, ал ер ақындар шығармашылығында тау, тас, қыран, арыстан сияқты күш-қайратты, мифологиялық сипаттағы метаморфозалар жиі қолданылатыны дәлелденеді. Мақалада мифопоэтикалық дәстүр, ұлттық таным және гендерлік психология поэзия тілімен сабақтастықта қарастырылып, метаморфозаның авторлық дүниетанымды танытатын маңызды көркемдік тәсіл екені айқындалады.
Open Access
Аудармадағы ұлттық болмыс және дәстүр сабақтастығы
(Suleyman Demirel University, 2012) Е. Оразбекова
Мақалада аударма өнерінің ұлттық болмысты сақтаудағы және мәдени-рухани дәстүр сабақтастығын қамтамасыз етудегі рөлі жан-жақты қарастырылады. Автор аударманың халықтар арасындағы рухани байланысты нығайтатын маңызды құрал екендігін дәлелдей отырып, қазақ әдебиетінің әлемдік мәдени кеңістікке енуіндегі көркем аударманың тарихи маңызын айқындайды. Қазақ прозасы мен поэзиясының қалыптасуы мен дамуына аударманың тигізген ықпалы, Абай аудармаларының көркемдік-эстетикалық құндылығы, сондай-ақ ғылыми тіл мен терминологияның қалыптасуындағы аударманың орны талданады. Сонымен қатар, ұлттық ғылыми тілдің дамуы, терминжасам мәселелері және шет тілдік атауларды аудару принциптері қарастырылып, тілдік тепе-теңдікті сақтаудың маңыздылығы көрсетіледі. Зерттеу нәтижесінде аударма ұлттық мәдениетті жаңғыртып, қоғамның рухани дамуына қызмет ететін стратегиялық фактор ретінде бағаланады.
Open Access
Ұлт мінезі және поэзиядағы «екеудің тартысы» ұғымы
(Suleyman Demirel University, 2012) Б. Омарұлы
Мақалада отаршылдық дәуір тұсындағы қазақ поэзиясындағы ұлт мінезінің көрінісі және «екеудің тартысы» ұғымының көркемдік-идеялық мәні талданады. Дәуірлік өзгерістердің қазақ қоғамының психологиясына, адам болмысына тигізген ықпалы Дулат Бабатайұлы, Шортанбай Қанайұлы, Мұрат Мөңкеұлы, Кердері Әбубәкір және Албан Асан шығармалары негізінде сараланады. Зерттеуде поэзиядағы адам бейнесінің екіге жарылуы, ағайын алауыздығы мен отаршылдық жүйе тудырған әлеуметтік қайшылықтар арасындағы байланыс ашылады. Ақындық образдар жүйесі арқылы халықтың тарихи трагедиясы, рухани күйзелісі және заман шындығы көркемдік тұрғыда пайымдалады. «Екеудің тартысы» мотиві ұлттық бірліктің әлсіреуінің символы ретінде қарастырылып, оның поэзиядағы идеялық жүк көтеру қызметі айқындалады.
Open Access
Қытай қазақтарының төте жазуды қолданудағы тарихи барысы және орфографиялық өзгешеліктері
(Suleyman Demirel University, 2012) Нұрмұқанқызы Ж
Мақалада Қытай қазақтары арасында қолданылған төте жазудың тарихи даму жолы мен орфографиялық ерекшеліктері жан-жақты қарастырылады. Қазақ халқының көне түркі, соғды, ұйғыр және араб жазуларын қолдану кезеңдері сараланып, араб графикасының қазақ тілінің дыбыстық жүйесін толық бейнелей алмауына байланысты жүргізілген реформалар талданады. Ахмет Байтұрсынұлы емлесінің Қытай қазақтары арасында таралуы, оның негізінде жасалған өзгерістер мен Әнуар Көкеев енгізген орфографиялық жаңалықтар сипатталады. Сонымен қатар, шет тілдік әріптердің қабылдануы, кирилл және латын графикасына көшу әрекеттері мен олардың себептері айқындалады. Зерттеу нәтижесінде төте жазудың қазақ тілінің фонетикалық және грамматикалық ерекшеліктерін дәл берудегі маңызы көрсетіліп, оның қазіргі және болашақтағы қолданысына қатысты мәселелер сөз етіледі.
Open Access
Transforming Use Case Diagrams into Sequence Diagrams Using Kermeta (Payment Server)
(Suleyman Demirel University, 2012) Lesbek N
This article describes an approach to transforming use case diagrams into sequence diagrams using the Kermeta framework, based on a Payment Server system. The proposed system represents a simplified payment service that enables users to perform payments for various services through banking terminals. The study focuses on distinguishing between Platform Independent Model (PIM) and Platform Specific Model (PSM), where use case diagrams represent functional requirements at an abstract level, while sequence diagrams provide a detailed view of system interactions. The transformation process demonstrates how model-driven engineering techniques can improve clarity, consistency, and efficiency in software development by reducing errors, misunderstandings, and inconsistencies during system design.
Open Access
Методы преподавания английского языка
(Suleyman Demirel University, 2012) Ш. Б. Калбергенова
В статье рассматриваются основные методы преподавания английского языка, их эволюция и особенности применения в современных образовательных условиях. Анализируются традиционные и инновационные подходы к обучению иностранному языку, включая фундаментальную, интенсивную и эмоционально-смысловую методики. Особое внимание уделяется изменению роли преподавателя, психологическим факторам обучения и ориентированности языкового образования на реальные коммуникативные потребности обучающихся. Подчеркивается значимость выбора методики в зависимости от целей, мотивации и профессиональных потребностей студентов.
Open Access
Зоофразеологизмдердің адам мінез-құлқын сипаттаудағы этнолингвистикалық ерекшеліктері
(Suleyman Demirel University, 2012) Б.А. Жетпісбаева; Ж.А. Есказинова
Мақалада қазақ және ағылшын тілдеріндегі зоофразеологизмдердің адам мінез-құлқын сипаттаудағы этнолингвистикалық ерекшеліктері қарастырылады. Жануар атауларына негізделген фразеологиялық бірліктердің қалыптасуы халықтың дүниетанымы, тұрмыс-тіршілігі, мәдениеті мен тарихи тәжірибесімен тығыз байланысты екені айқындалады. Зерттеу барысында екі тілдегі фразеологиялық теңеулер салыстырмалы түрде талданып, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтары анықталады. Зоофразеологизмдер арқылы адамның жағымды және жағымсыз қасиеттері астарлы түрде бейнеленетіні көрсетіледі. Мақала нәтижелері этнолингвистика, лингвомәдениеттану және мәдениетаралық коммуникация салалары үшін маңызды.
Open Access
«Білге Қаған құлпытасы» және Білге Қаған жайлы қытай деректері
(Suleyman Demirel University, 2012) Ү. Жетібайұлы
Мақалада соңғы Түрік қағандығының көрнекті билеушісі Білге Қаған тұлғасы «Білге Қаған құлпытасы» мен қытай тарихнамаларындағы деректер негізінде талданады. Құлпытас мәтініндегі көне түркі жазбалары арқылы Білге Қағанның өмірі, саяси қызметі, әскери жорықтары мен ел басқару ұстанымдары айқындалады. Сонымен қатар «Көне Таңнама» сияқты қытай дереккөздерімен салыстырмалы талдау жасалып, Білге Қағанның дипломатиялық, әскери және мемлекеттік қайраткер ретіндегі тарихи бейнесі ашылады. Зерттеу Білге Қағанның дана қаған, қайырымды билеуші әрі көреген қолбасшы ретіндегі орнын нақтылай түседі.
Open Access
Прогнозирование инновационного развития экономики на основе показателей динамики патентования
(Suleyman Demirel University, 2012) Р. Доланбаева
Интенсивное развитие науки и техники привело к активному вовлечению интеллектуальной собственности в международный товарооборот. В условиях усиления экономической конкуренции патентная политика становится важным инструментом обеспечения технологического и инновационного развития государств. В статье рассматривается взаимосвязь между динамикой патентования и развитием инновационной экономики. Обосновывается значимость патентной информации как индикатора инновационных процессов и источника прогнозирования научно-технического прогресса. Анализируется зарубежный опыт использования показателей патентной активности и возможности его адаптации к условиям Казахстана. Делается вывод о целесообразности применения патентных данных при прогнозировании индустриально-инновационного развития национальной экономики.
Open Access
Анализ развития системы валютного регулирования и контроля в Республике Казахстан
(Suleyman Demirel University, 2012) Бейсенбаев А; Мусадаирова Р.Х.
В статье рассмотрены основные этапы становления и развития системы валютного регулирования и валютного контроля в Республике Казахстан с момента введения национальной валюты — тенге. Проанализированы предпосылки формирования валютной системы в условиях высокой инфляции и экономической нестабильности начала 1990-х годов, а также институциональные преобразования, направленные на укрепление роли Национального Банка Республики Казахстан. Особое внимание уделено эволюции валютного режима, процессам либерализации валютных операций, переходу к полной конвертируемости тенге и изменению механизмов валютного контроля — от лицензирования к режимам регистрации и уведомления. Рассматриваются инструменты денежно-кредитной и валютной политики, включая валютные интервенции, операции стерилизации и валютный мониторинг. Показано, что развитие системы валютного регулирования способствовало снижению инфляции, обеспечению устойчивости национальной валюты и интеграции Казахстана в мировую финансово-экономическую систему.
Open Access
Вопросы разработки единой автоматизированной системы управления инженерным обеспечением жилищно-коммунального хозяйства города
(Suleyman Demirel University, 2012) Амиргалиев Е.Н
В статье рассматриваются вопросы разработки единой автоматизированной системы управления инженерным обеспечением жилищно-коммунального хозяйства города. Целью работы является формирование технических предложений по составу задач, информационного обеспечения, созданию, ведению и использованию интегрированной системы управления основными инженерными подсистемами города: водо-, тепло-, газо- и электроснабжением, канализацией, системой сбора сточных вод и дорожной сетью. Предложенная методология основана на применении экономико-математических методов, теории графов, теории потоков в сетях, методов моделирования и геоинформационных технологий. Рассматриваются задачи анализа текущего состояния инженерных подсистем, прогнозирования и ликвидации аварийных ситуаций, планирования развития и реконструкции объектов. Особое внимание уделяется вопросам декомпозиции сложных систем, многокритериальности принятия решений и обеспечению поддержки лиц, принимающих решения, за счет многовариантного анализа. Показано, что использование имитационного моделирования и оптимизационных методов позволяет повысить эффективность управления инженерным обеспечением территории.
Open Access
Методы вычисления модулярной арифметики
(Suleyman Demirel University, 2012) Абдикаликов К.А.
В статье рассматриваются методы вычисления операций модулярной арифметики, применяемые при реализации криптографических алгоритмов защиты информации, основанных на схемах RSA и логарифмического обмена. Основное внимание уделяется операциям нахождения остатка от деления многоразрядных целых чисел, которые составляют основную вычислительную нагрузку в криптографических системах. Проведен анализ классического алгоритма, а также методов Монтгомери и Барретта с точки зрения их вычислительной эффективности. Представлено сравнение теоретической сложности алгоритмов и экспериментальные данные по быстродействию программных реализаций. Показано, что метод Монтгомери обладает наилучшей производительностью при многократных модулярных операциях, тогда как метод Барретта является более предпочтительным для вычислений с малыми аргументами и может эффективно применяться в вероятностных тестах простоты чисел.
Open Access
THE NATURE AND REASONS OF INFLATION. IMPACT OF INFLATIONARY FACTORS ON KAZAKHSTAN'S PRICE LEVEL
(Suleyman Demirel University, 2012) D.S.Taimagambet
This study investigates the nature, causes, and dynamics of inflation, with a particular focus on Kazakhstan. Inflation is analyzed as a complex phenomenon influenced by monetary, non-monetary, and psychological factors, as well as market speculation. Using econometric modeling based on monthly data from 1994 to 2008, the research identifies key determinants of inflation in Kazakhstan, compares its patterns with other countries (USA, Australia, and Korea), and provides policy recommendations for mitigating inflationary pressures.