08. Scientific Journals

Permanent URI for this community

https://repository.sdu.edu.kz/handle/123456789/752

Browse

Now showing 1 - 20 of 434

Unknown
Мәтіннің лексика-фразеологиялық болмысы
(Suleyman Demirel University, 2007) Утанова Айзада
Мақалада көркем мәтіндегі лексика-фразеологиялық жүйенің стильдік қызметі мен жазушының даралық тілдік шеберлігі талданады. Тұрақты тіркестер мен этнографиялық лексемалардың ұлттық болмысты танытудағы, көркем бейнелеу мен идеялық мазмұнды тереңдетудегі рөлі айқындалады. Зерттеуде М.Әуезов шығармалары мысалға алынып, жазушының сөз таңдау, мағыналас сөздерді қосарлап қолдану, этнографизмдер мен түстік символиканы стильдік мақсатта пайдалану ерекшеліктері сараланған. Әсіресе «Қорғансыздың күні» мен «Қаралы сұлу» шығармаларындағы түстер жүйесінің (қызыл, қара) семантикалық мәні мен көркемдік қызметі талданады. Жазушы тіліндегі фразеологизмдер мен этнографиялық элементтер қазақ халқының дүниетанымы мен ұлттық мәдениетінің тілдік айнасы ретінде бағаланады.
Open Access
Абай тұлғасы мен мұрасының қазақ тарихындағы орны
(Suleyman Demirel University, 2007) Койгелдиев М.
Мақалада қазақ халқының рухани тарихында ерекше орын алатын Абай Құнанбайұлының тұлғасы мен шығармашылық мұрасы тарихи контекст аясында қарастырылады. Автор Абайды тек ақын немесе ойшыл ретінде ғана емес, ұлттық сананың жаңғыруына ықпал еткен қоғамдық құбылыс ретінде талдайды. Абай өмір сүрген дәуір – қазақ қоғамы патшалық Ресей ықпалына толық тәуелді болып, рухани дағдарыс пен әлеуметтік жіктелу күшейген кезең еді. Осы жағдайда Абай білімді, адамгершілікті, өзін тануды және қоғамды ішкі өзгеріс арқылы жаңғыртуды насихаттады. Мақалада Абайдың «Зар заман» өкілдерімен рухани сабақтастығы және оның мұрасының Алаш қайраткерлерінің дүниетанымына жасаған әсері де қарастырылады. Автор Абай мұрасын бүгінгі қазақ қоғамы үшін ұлттық өзіндік сананы қалыптастыратын, тарихи сабақтастықты жалғастыратын мәңгілік құндылық ретінде бағалайды.
Open Access
Шешен сөзінің дайындық кезеңдері мен құрылымы
(Suleyman Demirel University, 2007) Б. Шалабай
Мақалада шешен сөзінің табиғаты, дайындық кезеңдері мен құрылымдық ерекшеліктері жан-жақты қарастырылады. Автор шешеннің сөзі монологиялық формада болғанымен, тыңдарманмен белсенді диалогтық қатынаста жүзеге асатынын атап өтеді. Сөйлеуге дайындықтың негізгі сатылары — тақырыпты таңдау, мақсат пен аудиторияны анықтау, деректер жинау, жоспар құру және сөйлеу тәсілдерін жетілдіру ретінде сипатталады. Сондай-ақ сөздің құрылымдық жүйесі — кіріспе, негізгі бөлім және қорытынды — шешеннің ойын бірізді, логикалық және әсерлі жеткізудің негізгі шарты ретінде түсіндіріледі. Мақалада шешеннің тілдік, логикалық және эмоционалдық шеберлігін дамыту жолдары мен аудиториямен тиімді байланыс орнату тәсілдері нақты мысалдармен талданады.
Open Access
Ұлы дала - адамзат өркениетінің бесігі
(Suleyman Demirel University, 2007) Совет-Хан Ғаббасов
Мақалада «адамзат өркениетінің бастауы шығыстан немесе батыстан тарады» деген бұрыннан қалыптасқан көзқарастардың негізсіздігі сынға алынады. Автор еуропацентризм методологиясының адамзат тарихын біржақты түсіндіруге әкелгенін және оның салдарынан Түрік әлемі мен Ұлы Даланың өркениеттік үлесі әдейі ескерусіз қалғанын айқын көрсетеді. Шын мәнінде, археологиялық, антропологиялық және мәдени деректер Тұран кеңістігінің адамзат өркениетінің ең көне және жетекші орталықтарының бірі болғанын дәлелдейді. Аркаим, Шілікті, Берел, Иссык және Аржан ескерткіштері сияқты табылған тарихи мұралар Ұлы Далада металлургия, жазу, әлеуметтік ұйым және рухани мәдениеттің жоғары деңгейде дамығанын көрсетеді. Мақалада еуропацентризмнің ғылыми емес, саяси сипаттағы идеология екені және оны қайта саралаудың қазіргі кезеңде адамзат үшін маңызды екені айтылады.
Unknown
Финансы природопользования в системе устойчивого социально-экономического развития Казахстана
(Suleyman Demirel University, 2007) Куатбаева Г.К.,; Куатбаева А.А.
В статье рассматривается система финансов природопользования как ключевой инструмент трансформации природного капитала в финансовый. Анализируется структура финансовой системы с учётом экологической составляющей, включающая государственные, муниципальные, корпоративные и международные финансы. Особое внимание уделено роли финансов природопользования в обеспечении устойчивого развития, прозрачности бюджета и эффективного управления государственными ресурсами. Отмечено, что за годы независимости Казахстана проведена глубокая структурная реформа финансовой системы, ориентированная на стимулирование экономического роста и снижение бюджетного дефицита. Авторы подчеркивают необходимость комплексного анализа взаимосвязей между финансовыми институтами и другими социально-экономическими структурами страны, а также интеграции макроэкономических целей с задачами рационального природопользования.
Unknown
Түбір сөз бен қосымшалардың тіркесіміндегі фонетикалық талғампаздық
(Suleyman Demirel University, 2007) Көкенова Г.
Мақалада қазақ тіліндегі түбір сөз бен қосымшалардың фонетикалық тұрғыдан тіркесу механизмі қарастырылады. Түркі тілдеріне тән жалғамалылық жүйесінде қосымшалардың дұрыс таңдалуы түбірдің соңғы дыбысына байланысты болатыны атап көрсетіледі. Әсіресе бірінші қосымшаның фонетикалық варианттары түбір дыбысының артикуляциялық белгілеріне тікелей тәуелді болып, таңдау қажеттілігі жоғары болады. Ал сөз құрамындағы келесі қосымшаларда мұндай айқын фонетикалық талғампаздық баяулай түседі, себебі алдыңғы қосымшаның соңғы дыбысы келесі қосымшаның қажетті вариантын анықтайды. Автор көптік және септік жалғауларының тіркесіміндегі дыбыстық үйлесімділікке нақты мысалдар арқылы тоқталып, олардың артикуляциялық модельдерін көрсетеді. Зерттеу нәтижесі қосымшалардың ретпен тіркесуі кездейсоқ емес, қатаң фонетикалық заңдылыққа негізделгенін айқындайды және мәтін теру алгоритмдерін құрастыруда маңызды мәнге ие.
Unknown
Грамматикалық категория және лексика-грамматикалық категорияның сипаты
(Suleyman Demirel University, 2007) Жолшаева Майра
Бұл мақалада тіл жүйесіндегі грамматикалық категория мен лексика-грамматикалық категорияның өзара байланысы мен айырмашылығы қарастырылады. Автор тілдік бірліктерді жіктеуде олардың лексикалық семантикасы мен грамматикалық мағынасына сүйенудің маңызын айқындайды. Лексика-грамматикалық категория сөздің лексикалық және грамматикалық мағыналарының бірлігінен туындайтындықтан, ол сөздің мағынасын ішінара өзгертіп, оған қосымша реңк үстейді. Ал таза грамматикалық категорияда түбір мағынасы сақталып, тек грамматикалық мағына жасалады. Мақалада С.Исаев пен Ы.Маманов секілді ғалымдардың пікірлері салыстырылады және етістіктің болымды/болымсыз тұлғалары, модификациялы етістіктер сияқты мысалдар арқылы категориялардың мәні ашылады. Зерттеу нәтижесінде лексика-грамматикалық категорияларда лексикалық мағына басым болса, грамматикалық категорияларда мағынаны тұлғалар жүйесі арқылы білдіру жетекші екендігі көрсетіледі.
Open Access
Corruption and Economic Growth in Developing Countries
(Suleyman Demirel University, 2007) Yessengali Oskenbayev
This paper examines the relationship between corruption and economic growth in developing countries. While traditional growth models, such as the Solow model and later extensions that include human capital, emphasize productivity, education, and investment, they often overlook the influence of cultural values on economic development. The study argues that corruption is not merely an economic or institutional issue, but one rooted in cultural and social norms. Building on work by Hall and Jones, the research proposes that differences in growth outcomes are linked to variations in social infrastructure, which is shaped by cultural factors including religion, language, and ethnic composition. Using ethnolinguistic fractionalization indices as instrumental variables, the study seeks to identify how culture affects government policy quality and corruption levels, which in turn impact productivity and output per capita. The paper concludes that combating corruption requires not only institutional reforms but also long-term cultural change.
Open Access
О теории катастроф
(Suleyman Demirel University, 2007) Именов И.М.
В статье рассматриваются основные положения теории катастроф как развития идей устойчивости Ляпунова и бифуркационной теории Пуанкаре. Автор анализирует взаимосвязь между устойчивостью, бифуркацией и катастрофическими переходами состояний в нелинейных динамических системах. Особое внимание уделяется подходу Р. Тома, который предложил классификацию элементарных катастроф и показал, что изменение параметров системы может вызывать качественные скачки в поведении решения. Описываются условия возникновения катастроф в точках, где потенциальная функция изменяет свойства устойчивости, и приводится классификация семи элементарных катастроф: складка, сборка, седло, бабочка, гиперболическая, эллиптическая и параболическая омбилики. На примере задачи деформации упругого кольца демонстрируется применение теоретических положений катастрофического анализа. Статья представляет собой краткий обзор ключевых понятий и методов теории катастроф, иллюстрирующих переход от устойчивого состояния к неустойчивому под воздействием параметрических изменений.
Open Access
Informational System Audit Process
(Suleyman Demirel University, 2007) A. Khodarina
This article discusses the importance of a risk-based Information System (IS) audit process in modern organizations. Since information systems support and drive key business operations, their reliability, confidentiality, integrity, and availability are essential for effective corporate governance. The IS audit process aims to evaluate existing systems, identify risks, assess controls, and ensure alignment between business goals and technological infrastructure. The article emphasizes that an IS audit follows a structured lifecycle similar to the System Development Life Cycle (SDLC), which includes feasibility study, planning, design, implementation, testing, and final reporting. In the initial phase, auditors develop an understanding of the business environment and define audit scope and objectives. Planning involves organizing the audit team, scheduling tasks, and determining resources. The design phase consists of creating an audit program based on identified risks and internal controls. Ultimately, a well-conducted IS audit strengthens organizational performance and mitigates security threats.
Open Access
Қазақ қоғамының дамуындағы тарихи-географиялық фактор
(Suleyman Demirel University, 2007) Шаяхметов Н.У.
Бұл мақалада қазақ қоғамының тарихи дамуына географиялық кеңістік пен табиғи-климаттық жағдайлардың әсері талданады. Автор қазақ халқының өмір салты мен шаруашылық жүргізу дәстүрлері кең дала ландшафтымен тікелей байланысты екендігін атап көрсетеді. Көшпелі мал шаруашылығы ғасырлар бойы халықтың дүниетанымына, менталитетіне және әлеуметтік ұйымына ықпал еткен негізгі факторлардың бірі болды. Мақалада Шоқан Уәлиханов, В.Ключевский және Л.Н. Гумилев еңбектері негізінде географиялық ортаның этностық ерекшеліктердің қалыптасуындағы рөлі түсіндіріледі. Сонымен қатар, XX ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының көшпелі өмір салтынан толық бас тартпай, отырықшылыққа біртіндеп, табиғи-эволюциялық жолмен өту туралы көзқарастары талқыланады. Автор қазіргі таңдағы жаһандану мен урбанизация жағдайында ұлттық мәдениетті сақтау үшін ауыл шаруашылығын дамытудың маңызын ерекше атап өтеді.
Open Access
Шетелдердегі қазақ әдебиеті – ұлттық рухани құндылық қазынасы
(Suleyman Demirel University, 2007) Темірхан Тебегенов
Мақалада шетелдерде өмір сүріп жатқан қазақтардың әдеби-фольклорлық мұраларының ұлттық әдебиет тарихындағы орны мен маңызы қарастырылады. Автор Қытай, Моңғолия, Өзбекстан, Қарақалпақстан, Ресей, Ауғанстан, Түркия, Иран елдеріндегі қазақ қауымдарының әдеби мұраларын жинау, зерттеу және жүйелеудің өзектілігін айқындайды. Шетел қазақтарының шығармаларындағы ұлттық болмыс, туған жерге деген сағыныш, имандылық пен елдік идеялары талданып, олардың қазақ әдебиетінің біртұтас құрамдас бөлігі екендігі дәлелденеді. Сонымен қатар Ақыт Үлімжіұлы, Тібән, Халелбек Тоққожаұлы сияқты ақын-жыраулардың шығармашылық мұраларының тақырыптық-идеялық және діни-ағартушылық сипаттары сипатталады. Зерттеу нәтижесінде шетелдердегі қазақ әдебиеті ұлттық рухани тұтастықтың маңызды бөлігі ретінде қарастырылып, оны жүйелі түрде зерттеу қазақ әдебиеттануының өзекті бағыттарының бірі екендігі атап өтіледі.
Open Access
Математическая психология схватки
(Suleyman Demirel University, 2007) Туленбаев К. М.,; Калиева А. К.,; Шепетюк М. Н.,; Отенов Н. О.
Статья посвящена исследованию влияния различных педагогических методов словесного психолого-педагогического воздействия (ППВ) на развитие физических качеств юных самбистов. Физическая подготовка является ключевым компонентом спортивной тренировки и определяет успешность технических и тактических действий спортсмена. В рамках работы был проведён сравнительный педагогический эксперимент с участием четырёх групп: трёх экспериментальных, где применялись различные методики ППВ (М1, М2, М3), и контрольной группы без использования указанных методик. Степень влияния методик оценивалась по показателям выносливости, силы, гибкости, координации и скоростных способностей с помощью однофакторного дисперсионного анализа. Результаты показали, что методика ППВ М3 оказалась наиболее эффективной, обеспечив значительное повышение развития физических качеств на протяжении педагогического цикла. Наименьшая эффективность наблюдалась у методики М1 в отношении гибкости, выносливости и координационных способностей. Полученные данные подтверждают необходимость дифференцированного подхода в спортивной подготовке юных спортсменов.
Open Access
The Rise of International Marketing
(Suleyman Demirel University, 2007) Gokhan Karahan
This paper discusses the growing importance and influence of international marketing in the modern globalized world. Using everyday examples, it illustrates how consumers unknowingly engage with international markets through products and services originating from various countries. The study defines international marketing as the process of identifying and satisfying customer needs across national borders, distinguishing it from simple export activities. It highlights the significance of cultural awareness in marketing, supported by examples of cross-cultural blunders made by global companies. Furthermore, the paper explores how the Internet has empowered small and medium-sized enterprises (SMEs) and individuals to engage in international marketing, creating equal opportunities for competition regardless of company size. It also examines the re-emergence of China and India as major players in the global economy, with increasing capabilities in branding and market expansion. The paper concludes that effective international marketing requires cultural sensitivity, strategic planning, and the ability to adapt to technological advancements and global competition.
Open Access
A Method of Computer-Based Chemistry Instruction: Construction of Concept Maps
(Suleyman Demirel University, 2007) Satılmış Yılmaz
This study discusses the use of computer-based concept map construction as an instructional method in chemistry education. Concepts in chemistry are often abstract and difficult for students to understand through traditional teaching methods. Concept maps provide a visual and organized way to represent relationships between ideas, helping learners develop meaningful understanding. When supported by computer technologies, concept map construction becomes more interactive, motivating, and cooperative. Students actively search for key concepts, create meaningful connections, and organize information visually. This approach aligns with student-centered learning, encouraging research, discussion, and collaboration. Computer-assisted concept mapping also improves communication between students and teachers and can be used for review, assessment, and practice. The method strengthens research skills, critical thinking, and creativity. Therefore, integrating computers into chemistry lessons through concept map construction can support deeper conceptual understanding and enhance overall learning outcomes in secondary-school chemistry education.
Open Access
Bluetooth Scatternet Formation Algorithms
(Suleyman Demirel University, 2007) Sain Saginbekov
Bluetooth is a short-range, low-power wireless communication technology used to connect personal and industrial devices. A basic Bluetooth network, called a piconet, can include one master device and up to seven slaves. When the number of Bluetooth devices becomes larger, multiple piconets can be linked together to form a scatternet, where some devices act as bridges between piconets. However, the official Bluetooth standard does not specify how scatternets should be formed. As a result, scatternet formation remains an open research problem. Many algorithms have been proposed to construct scatternets, each focusing on different goals such as reducing delay, improving data throughput, or saving energy. This paper reviews several well-known scatternet formation algorithms, including tree-based, ring-based, and clustering approaches. The study highlights key design differences and discusses how devices are assigned master or slave roles, how bridges are selected, and how multiple piconets are connected into a larger network.
Open Access
Әдеби сыншылдық ойдың сипаты
(Suleyman Demirel University, 2007) Әбдіхалық Оспанқарыұлы
Мақалада әдеби сынның табиғаты, оның ғылыми және көркемдік ойлау жүйесімен байланысы жан-жақты талданады. Автор әдеби сынның мәнін тек эстетикалық әсер мен эмоцияға емес, сонымен бірге ғылыми-зерттеу логикасына негізделетін интеллектуалдық әрекет ретінде сипаттайды. Әдеби сын – формалдық және диалектикалық логиканың қағидаларына сүйене отырып, көркем шығарманы талдау арқылы шындықты тануға бағытталған ой әрекеті екені айқындалады. Сонымен қатар, сыншының міндеті жазушының дара шығармашылық ерекшелігін ашып, объективті талдау жасау екені атап өтіледі. Мақалада әдеби сынның дәлелшілдік, ойжоталық және эстетикалық сипаттары ашылып, олардың өзара байланысы мен әдеби сынның ғылыми дәрежесін айқындайтын басты факторлар көрсетіледі. Автор әдеби сынның ғылымилығы мен көркемдік ойды ұштастыру ерекшелігін Қытай қазақ әдебиетінің мысалында дәлелдейді.
Open Access
Түрік ғалымдары М.Әуезов туралы
(Suleyman Demirel University, 2007) Шабан Айдогду
Бұл мақалада түрік ғалымдарының Мұхтар Әуезовтің шығармашылық мұрасы мен тұлғасына қатысты көзқарастары қарастырылады. Авторлар Әуезовті тек қазақ халқының ғана емес, бүкіл түркі әлеміне ортақ рухани тұлға ретінде сипаттайды. Мақалада «Абай жолы» эпопеясының түрік тіліне аударылуы, оның сюжеті мен композициялық құрылымының сақталуы атап өтіледі. Сонымен қатар аудармада кездесетін көркемдік, лексикалық және синтаксистік сәйкессіздіктерге назар аударылады. Түрік ғалымдары аудармашылардың шығарманы толыққанды көркемдік деңгейде жеткізе алмауын кәсіби тәжірибенің жеткіліксіздігімен байланыстырады. Мақала түркі халықтары арасындағы әдеби және мәдени байланысты нығайту үшін аударма ісін жетілдіру қажеттігін айқындайды. Сондай-ақ, ортақ тілдік негіздерді салыстыра зерттеу болашақ аудармалардың сапасын арттыруға мүмкіндік беретіні атап өтіледі.
Open Access
М.Мақатаев өлеңдерінің орыс тіліне аударылу ерекшеліктері
(Suleyman Demirel University, 2007) Адаева Ермек
Бұл мақалада қазақ поэзиясының көрнекті өкілі Мұқағали Мақатаев шығармаларының орыс тіліне аударылу мәселелері сөз етіледі. Ақынның лирикасы терең сезім мен ұлттық рухқа толы болғандықтан, оны басқа тілге дәл әрі көркем жеткізу ерекше шеберлікті талап етеді. Мақалада М.Мақатаевтың бірқатар өлеңдерінің аударма нұсқалары талданып, түпнұсқа мен аударма арасындағы сәйкестіктер мен айырмашылықтарға назар аударылады. Әсіресе М.Курганцев, Ю.Александрова және О.Жанайдаров жасаған аудармалар салыстырылып, олардың лексикалық, стилистикалық және поэтикалық ерекшеліктері қарастырылады. Зерттеу нәтижесінде аудармашының ақын рухын, интонациясын, образдылығын сезінуі мен жеткізе білуі аударманың сапасына шешуші әсер ететіні анықталады. Мақала қазақ аударматануында Мақатаев поэзиясының орнын айқындауға және оны өзге тілде дұрыс танытудың маңызын көрсетуге бағытталған.
Open Access
Review of Eurasia Foundation Grants in Microfinance
(Suleyman Demirel University, 2007) Dr. V.M. Auken
This paper presents an evaluation of the Eurasia Foundation’s microfinance programs implemented in Kazakhstan and the Kyrgyz Republic through its Almaty Regional Office. The initiatives supported several rural credit organizations, including community loan funds and farmer assistance programs, with a focus on promoting small enterprise development and women’s entrepreneurship. Microloans were primarily issued to self-selected groups of three to seven members, fostering collective responsibility and ensuring high repayment rates averaging 95%. The average interest rate of 32% per annum reflected the developing financial environment of the region. Training in marketing, management, accounting, and microcredit operations equipped borrowers with essential business skills. In Talas oblast, Kyrgyz Republic, the introduction of microfinance led to a substantial increase in cultivated land, with only 1% remaining unused by 2000. The review concludes that these initiatives effectively promoted rural economic growth, enhanced credit discipline, and contributed to sustainable community development.