5. Conference proceedings

Permanent URI for this collection

https://repository.sdu.edu.kz/handle/123456789/60

Browse

Now showing 1 - 20 of 95

Open Access
Enseigner les stratégies d’apprentissage aux élèves du collégial pour améliorer leur français
(Suleyman Demirel University, 2011) Karymsakova K
Cette étude met en évidence l’importance d’enseigner les stratégies d’apprentissage aux élèves du collégial afin d’améliorer leurs performances en français. De nombreux étudiants amorcent leurs études postsecondaires sans posséder les outils nécessaires pour apprendre efficacement, ce qui conduit souvent à l’échec ou à l’abandon. L’article cherche à répondre à trois questions principales : que doivent savoir les enseignants sur les stratégies d’apprentissage pour aider les élèves à mieux apprendre ? Comment ces stratégies peuvent-elles être enseignées en classe ? Et pourquoi sont-elles importantes ? Les recherches démontrent que les élèves qui réussissent utilisent des stratégies d’apprentissage efficaces pour accomplir leurs tâches scolaires. De plus, ces stratégies favorisent l’autonomie et l’apprentissage tout au long de la vie. Le cadre de référence présenté (Cartier, Debeurme et Viau, 1997) identifie quatre principales situations d’apprentissage — la lecture, l’écoute, la réalisation d’exercices et la résolution de problèmes — en les reliant aux types de connaissances (déclaratives, procédurales), aux processus cognitifs et à des exemples concrets de stratégies d’apprentissage. Les résultats soulignent la nécessité d’intégrer l’enseignement explicite des stratégies d’apprentissage dans les cours de français au collégial afin de renforcer l’autonomie des étudiants, leur réussite académique et leur capacité à apprendre tout au long de leur vie.
Open Access
Çoklu Zeka Kuramına Göre Yabancılara Türkçe Öğretiminde Öğretmenin Önemi
(Suleyman Demirel University, 2011) Alime AKGEDİK
Howard Gardner’ın 1983 yılında ortaya koyduğu Çoklu Zeka Kuramı, zekânın tek boyutlu olmadığını, her bireyde sekiz farklı zeka alanının bulunduğunu savunur. Bu kuram, eğitim sistemine yeni bir bakış açısı kazandırarak öğrencilerin farklı yollarla öğrenebileceğini ve öğretmenlerin buna uygun öğretim stratejileri geliştirmesi gerektiğini vurgular. Yabancılara Türkçe öğretiminde de bu yaklaşım, her öğrencinin öğrenme tarzına uygun etkinlikler düzenleyerek dilin daha etkili ve kalıcı biçimde öğretilmesini sağlar. Çoklu Zeka Kuramı’na göre öğretmen; sadece bilgi aktaran kişi değil, aynı zamanda rehber, gözlemci ve öğrenme sürecinin yönlendiricisidir. Öğretmen, öğrencilerin güçlü zeka alanlarını tanıyarak ders materyallerini çeşitlendirir, görsel, işitsel, bedensel ve sosyal öğrenmeyi destekler. Böylece öğrenciler dili sadece kuramsal olarak değil, uygulamalı biçimde de öğrenirler. Bu nedenle öğretmenlerin çoklu zeka temelli öğretim yöntemlerini bilmesi ve sınıf ortamında uygulaması yabancı dil öğretiminde büyük önem taşır.
Open Access
Есім антикалық тұлғалардың тілдегі басқа құбылыстардан айырмасы
(Suleyman Demirel University, 2011) Мұхамади Қ.Т
Мақалада есім аналитикалық тұлғаларының табиғаты мен олардың тілдегі өзге құбылыстардан айырмашылықтары жан-жақты талданады. Автор есім аналитикалық тұлғаларының сөз тіркестерімен, күрделі зат есімдермен және етістіктің аналитикалық тұлғаларымен салыстырмалы сипаттамасын ұсынады. Бұл салыстыру арқылы есім аналитикалық тұлғаларының морфологиялық сипаты, құрылымдық ерекшелігі мен грамматикалық қызметі айқындалады. Сонымен қатар, зерттеуде К. Аханов, Б. Қасым, И. А. Селицкая, Н. Оралбай сынды ғалымдардың еңбектеріне сүйене отырып, есім аналитизмінің грамматикалық жүйедегі орны мен оның күрделі сөздер мен сөз тіркестерінен өзгешелігі дәлелденеді. Есім аналитикалық тұлғаларының негізгі белгісі — толық мағыналы сөз бен көмекші сөздің тіркесуінен жаңа грамматикалық мағына тудыруы екені анықталады.
Open Access
Қазіргі қазақ поэмаларындағы ізденістер
(Suleyman Demirel University, 2011) Керімбекова Б
Мақалада қазіргі қазақ поэзиясының көрнекті өкілі Серік Ақсұңқарұлының шығармашылығындағы көркемдік ізденістер, соның ішінде «Жарылғаптан қорқамын» поэмасының жанрлық, стильдік және эстетикалық ерекшеліктері қарастырылады. Автор поэманы «поэма-ирония» деп сипаттай отырып, дәстүрлі поэма түрінен өзгеше поэтикалық үлгі ұсынады. Зерттеу барысында поэманың сюжеті, лирикалық кейіпкердің рөлі, ішкі монолог пен еске алу тәсілі, иронияның көркемдік қызметі мен поэтикалық астары талданады. Ақынның өмірбаяндық элементтер арқылы жалпы адамзаттық сезімдерді жеткізуі қазіргі қазақ поэмасындағы жаңашылдық бағыттың көрінісі ретінде бағаланады.
Open Access
С.Сейфуллиннің "Көкшетау" поэмасындағы жалқы есімдер және олардың ішкі мағыналық топтары
(Suleyman Demirel University, 2011) Қуанышбаева А.Б
Мақалада С. Сейфуллиннің «Көкшетау» поэмасындағы жалқы есімдердің тілдік табиғаты мен семантикалық ерекшеліктері қарастырылады. Автор шығармасында кездесетін антропонимдер, топонимдер және зоонимдер жүйеленіп, олардың ішкі мағыналық топтары талданады. Әсіресе, поэмада көрініс тапқан топонимдердің шығу тарихы мен қалыптасуы, көне түркі және моңғол қабаттарының тілдік сипаты кеңінен түсіндіріледі. Қазақ топонимиясының ұлттық дүниетаныммен, тарихи-мәдени таныммен байланысы, сондай-ақ түстердің (әсіресе «ақ» түсінің) символикалық мәні мен поэтикалық қызметі айқындалады. Мақалада ономастикалық атаулардың поэтикалық мәтіндегі эстетикалық жүктемесі мен семантикалық астары этнолингвистикалық тұрғыдан сараланады.
Open Access
Ұлықбек Есдәулетовтың поэзиядағы ұлттық мінез
(Suleyman Demirel University, 2011) Жанайхан Б
Әдеби, көркем туындылардың мазмұндық ерекшелігін айқындайтын бірден-бір элемент - ұлттық мінез екені белгілі. Ұлтгық мінезді жеке дара алып қарастырсақ, оның тарихи категория екендігін ескеруіміз керек. Ол қоғамдық, рухани, экономикалық және саяси жағдайларға сәйкес қалыптасады. Дүниені ұлттық түсінікпен қабылдау жолы қай адамға болсын тән қасиет. Өнерде, әдебиетте адам бейнесінен бұл қасиет толық көрініп отырады. Әр халықтың эпикалық туындыларын олардың талай замандар ұлт болып қалыптасуынан бөліп қарауға болмайды. Сондықтан шығармада ұлттық мінез жасау үшін оның Дүниетанымын, психологиясын, әдет-ғұрыптарын т.б. қасиеттерін білу керек.
Open Access
Қазіргі прозаның мазмұндық жүйесі
(Suleyman Demirel University, 2011) Орақов Қ
Бұл мақалада қазіргі қазақ прозасының мазмұндық жүйесі, оның даму динамикасы мен тақырыптық ерекшеліктері қарастырылады. ХХ ғасырдың қазақ әдебиетінде қалыптасқан дәстүр жалғасын тауып, тәуелсіздік кезеңінен кейінгі жаңа қоғам шындығын бейнелеуде өзіндік сипат алды. Автор қазіргі проза жанрындағы жетістіктер мен проблемаларды, оқырман мен жазушы арасындағы байланысты талдай отырып, жас буын қаламгерлер — Роза Мұқанова, Мадина Омарова, Лира Қоныс шығармашылығына тоқталады. Мақалада олардың әңгімелеріндегі басты тақырыптар — ұлттық сана, рухани құндылықтар, адам мен қоғам қатынасы, жалғыздық пен адамгершілік мәселелері сарапталады. Зерттеу қазіргі қазақ прозасының мазмұндық және идеялық бағыттарын айқындауға бағытталған.
Open Access
Тәуелсіздік кезеңіндегі қазақ драматургиясы
(Suleyman Demirel University, 2011) Абжалова А
Мақалада тәуелсіздік кезеңіндегі қазақ драматургиясының даму бағыттары, тақырыптық және көркемдік ерекшеліктері қарастырылады. Кеңестік идеологияның шектеулерінен босаған қазақ драматургтері ұлттық тарихты, ел тағдырын, адам болмысын терең бейнелеуге мүмкіндік алды. Мақалада С.Жүнісов, Ш.Мұртаза, Д.Исабеков, Ә.Тарази, Б.Мұқай, Ш.Құсайынов, М.Байсеркенов, Р.Мұқанова сияқты қаламгерлердің шығармалары талданады. Әсіресе, тарихи тұлғаларды арқау еткен «Абылай хан», «Абылайдың ақырғы күндері», «Томирис» пьесалары мен Семей полигоны тақырыбындағы «Мәңгілік бала бейне» пьесасы тәуелсіздік дәуірінің рухани айнасы ретінде сипатталады. Автор драматургияның жанрлық түрлерінің тоғысуы, комедия мен драма элементтерінің араласуы, сахналық қойылымдардың көркемдік деңгейінің артуы туралы да ой қозғайды. Қазақ драматургиясының басты ерекшелігі – ұлттық рух пен тәуелсіздік идеясының тоғысуында, тарихи жад пен адамгершілік құндылықтарды дәріптеуінде екені көрсетіледі.
Open Access
MEHMET AKİF ERSOY'UN ESERLERİNDE TÜRK TOPLUMUNUN PROBLEMLERİ VE ÇÖZÜM YOLLAR
(Suleyman Demirel University, 2011) Йенер Унал
Mehmet Âkif Ersoy, Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının en çok araştırılan ve eserleriyle toplum üzerinde derin etkiler bırakmış önemli şairlerinden biridir. Safahat adlı eserinde, Meşrutiyet ve Cumhuriyet dönemlerindeki Türk toplumunun sosyal, siyasi ve kültürel yapısını gerçekçi ve eleştirel bir bakış açısıyla yansıtmıştır. Sanatını toplumsal fayda için kullanan Âkif, eserlerinde milletin içinde bulunduğu sorunları teşhis etmiş ve çözüm önerileri sunmuştur. Onun en büyük eserlerinden biri, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından millî marş olarak kabul edilen İstiklâl Marşıdır. Âkif, özellikle İslam dininin yanlış anlaşılmasına ve toplumdaki cehalete dikkat çekerek, gerçek anlamda İslam’a dönmenin toplumu kurtaracağını savunmuştur. Çalışkanlığı, inanç ve azmi esas alan düşünce yapısıyla Mehmet Âkif, hem şair hem mütefekkir kimliğiyle Türk milletinin manevi rehberi olmuştur.
Open Access
Қазіргі әдебиеттанудағы герменевтикалық, структуралистік және семиотикалық зерттеу тәсілдері
(Suleyman Demirel University, 2011) Еркінбаев Ұ
Мақалада қазіргі әдебиеттануда кеңінен қолданылатын герменевтикалық, структуралистік және семиотикалық зерттеу тәсілдерінің теориялық негіздері мен ерекшеліктері қарастырылады. Герменевтика мәтінді түсіндіру мен интерпретациялауға бағытталса, структурализм көркем туындыны тұтас құрылым ретінде зерттейді. Ал семиотикалық әдіс әдеби шығарманы таңбалар мен белгілер жүйесі ретінде талдайды. Бұл үш тәсілдің басты мақсаты – көркем мәтіннің терең мағыналық, құрылымдық және таңбалық қабаттарын ашу болып табылады. Зерттеу барысында аталған әдістердің өзара байланысы мен айырмашылығы, сондай-ақ олардың қазіргі қазақ әдебиеттануындағы қолданыс аясы талданады. Герменевтикалық тәсіл мәтінді мәдени және тарихи контексте түсінуге мүмкіндік берсе, структурализм мәтіннің ішкі жүйесін, құрылымдық қатынастарын анықтауға бағытталған. Семиотикалық әдіс таңбалар арқылы мағына түзілу процесін саралайды. Мақалада осы үш бағыттың синтезі көркем шығарманы кешенді түрде талдаудың тиімді жолы екені дәлелденеді.
Open Access
Түркі халықтары эпикалық жырларында жекпе-жек дәстүрі және оның мәні
(Suleyman Demirel University, 2011) Айдоғду Шабан
Бұл мақалада түркі халықтарының эпикалық жырларындағы жекпе-жек дәстүрінің көрінісі мен мәні қарастырылады. Эпостық шығармаларда жекпе-жек батырдың ерлігі мен рухани кемелдігін сынайтын негізгі көрініс ретінде суреттеледі. Батырдың жаумен жеке шайқасы арқылы оның күш-қайраты, батылдығы, әділдігі мен адамгершілік қасиеттері айқындалады. Сонымен қатар, жекпе-жек мотиві халықтың қаһармандық идеалын, ерлік пен намыс туралы түсінігін бейнелейді. «Алпамыс батыр», «Қобыланды батыр», «Баттал Гази» секілді жырлардағы жекпе-жек көріністері арқылы түркі халықтарының батырлық рухы мен эстетикалық дәстүрлері айқын көрсетіледі.
Open Access
Çeviri üzerine
(Suleyman Demirel University, 2011) Şehri ŞAHİN
Bu çalışmada çeviri kavramının anlamı, kapsamı ve zorlukları üzerinde durulmaktadır. Çeviri yalnızca bir dilin başka bir dile aktarımı değildir; aynı zamanda bir kültürden başka bir kültüre, bir dünyadan diğerine yapılan anlamlı bir yolculuktur. Bu yolculuk, hem dilsel hem de kültürel boyutlarıyla büyük bir sorumluluk gerektirir. Yazar, çevirinin bir köprü kurma sanatı olduğunu ve paylaşmanın zevkini yaşatan bir eylem olduğunu vurgular. Ancak bu köprünün sağlam olabilmesi için çevirmenin yalnızca dil bilgisine değil, aynı zamanda kültür, edebiyat, psikoloji ve yorumlama yeteneğine de sahip olması gerektiği belirtilir. Çeviri sürecinde metnin ruhu, anlamı, üslubu ve mesajı korunmalı; aksi hâlde çeviri, anlamını yitirir. Çalışmada ayrıca her şeyin tam anlamıyla çevrilemeyeceği, bazı değerlerin (örneğin atasözleri, deyimler, şiirler) kültüre özgü olduğu ve başka bir dilde aynı etkiyi yaratmanın çoğu zaman mümkün olmadığı vurgulanmaktadır. Bu nedenle çevirmenin dili yalnızca teknik olarak değil, sanatsal ve duygusal olarak da hissetmesi gerekir. Sonuç olarak, çeviri hem bir zanaat hem de bir sanattır. Bilgi kadar sevgi, yetenek ve duyarlılık da gerektirir. Çünkü çeviri, sadece kelimeleri değil, bir milletin ruhunu, kültürünü ve duygusunu taşır.
Open Access
Yansıtıcı Öğretim Yöntemi ile Yabancılara Türkçe Öğretimi
(Suleyman Demirel University, 2011) Ömer Faruk EREN
Günümüzde Türkçenin dünya genelinde yabancı dil olarak öğretilmesi giderek yaygınlaşmaktadır. Bu durum, Türkçenin daha etkili bir biçimde nasıl öğretileceği sorusunu gündeme getirmektedir. Yabancı dil öğretiminde kullanılan pek çok yöntem arasında doğru yöntemi seçebilmek için her birinin analiz edilmesi, sentezlenmesi ve değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu çalışma, bu bağlamda yansıtıcı öğretim yöntemini ele almakta ve Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde uygulanabilirliğini tartışmaktadır. Yansıtıcı öğretim, öğretmenlerin ve öğrencilerin ders öncesinde ve sonrasında kendi öğrenme ve öğretme süreçlerini değerlendirmelerini, güçlü ve zayıf yönlerini fark etmelerini ve buna göre öğretim yöntemlerini geliştirmelerini amaçlayan bir yaklaşımdır. Bu yöntem, öğretmenlerin kendi uygulamalarını gözlemlemelerini, analiz etmelerini ve gerektiğinde değiştirmelerini teşvik eder. Öğrenciler için ise, öğrenme sürecine aktif katılımı ve öz farkındalığı artırır. Yansıtıcı öğretim, öğretmen ve öğrenci arasındaki iletişimi güçlendirir, öğrenci merkezli bir öğrenme ortamı oluşturur ve öğrenmenin kalıcılığını artırır. Günlükler, video kayıtları, öğrenci geri bildirimleri ve gözlem formları gibi araçlar bu yöntemin uygulanmasında önemli rol oynar. Ayrıca, öğretmenin mesleki gelişimini destekleyerek öğretim kalitesinin artmasına katkı sağlar.
Open Access
Қазақ және түркі тілдеріндегі фразеологизимдердің жүйеленуі туралы
(Suleyman Demirel University, 2011) Йылдырым И
Мақалада қазақ және түрік тілдеріндегі фразеологизмдердің жүйеленуі, олардың мағыналық және құрылымдық ерекшеліктері салыстырмалы түрде талданады. Екі тілдегі фразеологиялық бірліктердің ұлт мәдениеті мен танымдық ерекшеліктерді бейнелеудегі рөлі қарастырылып, фразеологизмдердің семантикалық белгілеріне сүйене отырып, олардың фразеологиялық тұтастық, фразеологиялық бірлік және фразеологиялық тізбек сияқты негізгі түрлері анықталады. Зерттеу барысында фразеологизмдерді айқындаудың басты үш шарты — қолданылу тиянақтылығы, мағына тұтастығы және тіркес тұрақтылығы негізге алынады. Қазақ және түрік тілдерінен алынған мысалдар арқылы фразеологиялық мағынаның қалыптасу жолдары, еркін тіркестерден тұрақты тіркестерге өту үдерісі, сондай-ақ олардың бейнелілік пен ұлттық дүниетанымды жеткізудегі қызметі көрсетіледі. Екі тілдегі фразеологиялық жүйенің салыстырмалы сипаттамасы фразеология саласындағы теориялық және лексикографиялық бағыттардың даму ерекшеліктерін айқындауға мүмкіндік береді.
Open Access
О. БӨКЕЙДІҢ «ҚАР ҚЫЗЫ» ПОВЕСІНДЕГІ ОБРАЗ ЖӘНЕ СЮЖЕТ
(Suleyman Demirel University, 2011) СЫДЫҚОВА Ж
Оралхан Бөкейдің «Қар қызы» повесі қазақ әдебиетіндегі аңыздық, елестік және шынайы бейнелердің астасуымен ерекшеленеді. Жазушы табиғат суреттері мен ауыл өмірінің болмысын ұштастыра отырып, соғыстан кейінгі ұрпақ тағдырын терең бейнелейді. Негізгі кейіпкер Қар қызы аңыздан елеске, одан Алмажан бейнесіне айналып, шығармадағы мистикалық әрі философиялық желіні айқындайды. Сонымен қатар, Нұржан, Аманжан, Бақытжан бейнелері арқылы соғыстан кейінгі қазақ ауылының әлеуметтік шындығы мен ұрпақ мәселесі ашылады. Шығарманың сюжеттік желісінде Қоңқай шал сияқты жұмбақ кейіпкерлердің бейнесі қоғамнан жатсыну, жалғыздық феноменін көрсетсе, табиғат суреттері философиялық астарға ие. «Қар қызы» повесі қазақ әдебиетінде адам болмысы, уақыт, ұрпақ тағдыры секілді іргелі мәселелерді көтерген туынды ретінде танылып, Оралхан Бөкейдің көркемдік ізденісін айқын көрсетеді.
Open Access
Yabancı Dil Öğretim Yöntemlerinde Konuşma Becerisine Verilen Önem
(Suleyman Demirel University, 2011) Behice YILDIRIM
Bu çalışma, yabancı dil öğretiminde konuşma becerisinin önemini ve farklı öğretim yöntemlerinin bu becerinin gelişimine katkılarını ele almaktadır. Günümüzde yabancı dil öğrenimine olan ilgi arttıkça, öğretim yöntemleri de çeşitlenmiştir. Dilbilgisi-Çeviri yöntemi, öğrencilerin dilin kurallarını öğrenmesine yardımcı olsa da konuşma becerisini geliştirmede yetersiz kalmaktadır. Düzvarım yöntemi ise öğrencilerin hedef dili doğrudan kullanarak öğrenmelerini sağlar ve konuşma becerisine büyük önem verir. Kulak-Dil Alışkanlığı yöntemi, tekrara dayalı alıştırmalarla konuşma ve dinleme becerilerini geliştirmeyi amaçlar. Ancak bu yöntemde anlamdan çok biçim ön plandadır. Bilişsel öğrenme yöntemi ise dilin sadece ezberle değil, zihinsel süreçlerle öğrenildiğini savunur. Bu yaklaşım, öğrencinin dili anlamlı bir şekilde kullanmasına ve iletişim kurmasına olanak tanır. Tarihsel süreç içinde yabancı dil öğretiminde konuşma becerisine verilen önem giderek artmıştır. Günümüzde etkili bir yabancı dil öğretimi, öğrencinin dili aktif biçimde kullanmasını ve iletişimsel yetkinlik kazanmasını hedeflemektedir.
Open Access
Yabancılara Türkçe Öğretiminde Dinleme-Anlama Becerisinin Geliştirilmesine Yönelik Etkinlikler
(Suleyman Demirel University, 2011) Osman SARIOĞLU
Dil, insanlar arasında iletişimi sağlayan en temel araçtır. Yabancı dil öğretiminin amacı, öğrencilerin dinleme, konuşma, okuma ve yazma gibi temel dil becerilerini dengeli biçimde geliştirmektir. Bu beceriler içinde dinleme, hem ana dil hem de yabancı dil öğreniminde ilk kazanılan ve diğer becerilerin gelişimini doğrudan etkileyen en önemli aşamadır. Bu çalışmada yabancılara Türkçe öğretiminde dinleme-anlama becerisinin geliştirilmesine yönelik etkinlikler ele alınmaktadır. Dinleme, bireyin iletişim kurabilme, anlamlandırma ve öğrenme sürecinde kritik bir rol oynar. Etkili bir dinleme eğitimi; dinleme öncesi, dinleme sırası ve dinleme sonrası etkinliklerin planlı biçimde uygulanmasını gerektirir. Bu kapsamda öğrencilerin ilgisini çekecek ve anlamı derinleştirecek tanıtma, kestirme, yeni sözcük öğretimi, amaçlı dinleme, boşluk doldurma, müzikle dinleme, haber dinleme gibi etkinlikler önerilmektedir. Ayrıca günümüz eğitiminde teknolojik araçların (televizyon, bilgisayar, ses kayıtları vb.) kullanılması, dinleme sürecinin verimliliğini artırmaktadır. Dinleme becerisinin geliştirilmesi, öğrencilerin anlama gücünü, iletişim yeteneğini ve akademik başarılarını doğrudan desteklemektedir. Sonuç olarak, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde dinleme becerisi, diğer dilsel becerilerle bütüncül bir şekilde ele alınmalı ve çağdaş öğretim teknolojileriyle desteklenmelidir.
Open Access
Майлықожа Сұлтанқожаұлының еңбектеріндегі араб, парсы лексикасы
(Suleyman Demirel University, 2011) Ибраемова Ж
Бұл мақалада Майлықожа Сұлтанқожаұлы еңбектеріндегі араб және парсы текті лексиканың қолданысы мен оның қазақ әдеби тілінің қалыптасуындағы орны талданады. Зерттеу барысында тілдің қоғам дамуы мен тарихи кезеңдерге сәйкес үнемі жаңарып, байып отыратын құбылыс екені айқындалады. ХV–ХІХ ғасырлардағы түркі жазба дәстүрі мен қазақ әдеби тілінің байланысы қарастырылып, Қадырғали Жалайыридің «Жамиғ ат-тауарихы», Әбілғазы Баһадүрханның «Түрік шежіресі» сияқты еңбектердегі араб-парсы элементтерінің үлесі нақты деректер арқылы салыстырылады. Автор қазақ әдеби тілінің негізін қыпшақ элементтері құрағанымен, араб және парсы лексикасының діни, мәдени, ғылыми салаларда тілдік байыту қызметін атқарғанын көрсетеді. Зерттеу нәтижесінде Майлықожа шығармалары дәуірлік тілдік үрдістердің жалғасы ретінде сипатталып, оның тіліндегі кірме сөздердің функционалдық және семантикалық ерекшеліктері айқындалады.
Open Access
Мақал мен мәтелдердің ұқсастықтары мен айырмашылықтары
(Suleyman Demirel University, 2011) Дилек Ерен
Бұл мақалада қазақ және түрік халықтарының рухани мәдениетінің бір бөлігі болып табылатын мақал мен мәтелдердің ұқсастықтары мен айырмашылықтары қарастырылады. Мақал-мәтелдер – халық даналығының, өмір тәжірибесінің және дүниетанымының айнасы. Автор екі халықтың мақал-мәтелдерін салыстыра отырып, олардың мазмұндық, құрылымдық және қызметтік ерекшеліктерін анықтайды. Мақалада мақалдың тәрбиелік мәні мен логикалық тұжырымға негізделетіні, ал мәтелдің көбіне астарлы, тұспалды ойды білдіретіні дәлелденеді. Сондай-ақ, мақал толық ойды білдіріп, себеп пен салдарды қатар қамтитын құрылым болса, мәтелде тек бір құбылыстың белгілері мен мәні ишара түрінде беріледі. Қазақ және түрік тілдеріндегі мақал-мәтелдердің семантикалық және мәдени үндестігі көрсетіліп, олардың ортақ түркілік дүниетанымнан туындағаны айқындалады.
Open Access
ХІХ–ХХ ғасырдағы түрік әдебиетінің дәуірленуі
(Suleyman Demirel University, 2011) Берікболова П
Бұл мақалада ХІХ–ХХ ғасырлардағы түрік әдебиетінің даму кезеңдері мен олардың ерекшеліктері қарастырылады. Академик Фуат Көпрілінің дәуірлеу принциптеріне сүйене отырып, Танзимат, Сервет-и Фүнун және Фежр-и Ати әдеби кезеңдерінің мазмұндық және идеялық бағыттары талданған. Танзимат кезеңі түрік әдебиетінде еуропалық мәдениет ықпалымен басталып, жаңа жанрлар – роман, әңгіме, пьеса, мақала сияқты түрлердің қалыптасуына жол ашқаны айтылады. Сервет-и Фүнун әдебиеті «өнер – өнер үшін» қағидасын ұстанып, түрік әдебиетінде еуропалық (әсіресе француз) бағыттағы жаңашыл ағымның тууына себеп болғаны көрсетілген. Бұл кезеңнің өкілдері тіл мен стильде күрделі, элитарлық бағытты таңдағанымен, поэзия мен прозада көркемдік деңгейдің жоғарылауына ықпал етті. Фежр-и Ати әдебиеті болса, Сервет-и Фүнун дәстүрін жалғастырып, батыс әдебиетіне одан әрі жақындаған жаңа буын өкілдерінің қозғалысы ретінде сипатталады. Олардың ішінен Ахмет Хашим, Якуп Кадри Караосманоглу сияқты тұлғалар кейінгі ұлттық әдебиеттің дамуына зор үлес қосқан. Мақалада аталған кезеңдердің түрік әдебиетінің жаңғыруына, ұлттық рух пен батыс ықпалының тоғысуына тигізген әсері айқындалған.