3 results
Search Results
Now showing 1 - 3 of 3
Item Open Access ҚАЗАҚ ЖӘНЕ ТҮРІК ТІЛІНДЕГІ «ҚОНАҚ» КОНЦЕПТІСІНІҢ ҚҰРЫЛЫМЫ(Қазақстан ғылымының дамуы мен келешегі жастар көзімен - 2018, 2018) Кемелбекова А.Соңғы жылдары жаһандану əсерінен де дүние жүзі халықтарының арасындағы қарым қатынас, ұлт өкілдері арасындағы байланыстар да арта түсуде. Әр ұлттың түп негізі болып табылатын, мəдениетпен тығыз байланысты концептілер үлкен маңызға ие болуда. Бір ұлттың тілін үйрену үшін мəдениетін, салт-дəстүрін жетік білгеніміз абзал. Тіл, діл, дін, салт-дəстүр, мəдениет, əдебиет деп əрі жалғыстыра беруге болатын ұзын тізбек барын да білеміз.Осыған орай соңғы кездері қазақ тіл білімінде когнитивтік лингвистиканың негізгі категориясы болып табылатын концептті нақты дəйектер негізінде ашуға бағытталған еңбектердің көбейіп келе жатқаны байқалады. Зерттеулерінде ғалымдар тағдыр, өмір, өлім, мұң, бақыт, батырлық, түр-түс, сұлулық, т.б. концептілердің мазмұнын көрсетіп, оларды жан-жақты қарастырған. Бүгінгі жұмысымызда концепттің құрылымын, яғни, концепттің негізгі қабаттары мен оның құрылымдық типтеріне жалпылама мəлімет бере отырып, қазақ жəне түрік тіліндегі «қонақ» концептісінің құрылымдық типтерін салыстырдық. Әрине, түбі бір түркі халықтарынан болғандықтан ұқсастықтар баршылық. Алайда, əр ұлттың өзіне, мəдениетіне, түсінігіне жəне т.б. байланысты өзіне тəн ерекшеліктері де жоқ емес.Item Open Access Кино тілі және оны когнитивтік аспекте зерттеу(Suleyman Demirel University, 2009) Әбдірәсіл ЕрланМақалада кинематография тілін когнитивтік лингвистика тұрғысынан зерттеу мәселелері қарастырылады. Зерттеу кино тілінің тілдік табиғатын, оның көркемдік және аудиовизуалды мүмкіндіктерін, концептілер жүйесі арқылы балалар мен кейіпкерлердің танымдық бейнесін көрсету қабілетін талдайды. Кино мәтіндері арқылы «арман», «тәртіптілік», «тәртіпсіздік», «өкініш» сияқты негізгі концептілердің қалыптасуы мен көрінісі сипатталады. Автор кино тілін дәстүрлі көркем мәтіндермен салыстыра отырып, оның ұлттық таным мен мәдениетке әсерін көрсетеді. Сондай-ақ шетелдік фильмдердің аудармалары арқылы қазақ тілінің сөздік қоры мен сөзжасамдық мүмкіндіктерінің дамуы қарастырылады. Кино тілі танымдық және практикалық тұрғыдан зерттеу үшін маңызды, себебі ол тілдің дыбыстық, интонациялық және семантикалық ерекшеліктерін көрсетуге мүмкіндік береді. Мақала кинематография тілін зерттеудің теориялық және қолданбалы аспектілерін ашып көрсетеді.Item Open Access Қарама-қарсылық мәннің морфосемантикалық деңгейдегі көрінісі(Suleyman Demirel University, 2010) Сүйерқұл Б.М.Мақалада семантикалық оппозиция «Өзім//өзге» мәселесі тарихи және морфосемантикалық тұрғыдан зерттеледі. Автор жазба ескерткіш «Мұхаббатнама» мәтіні негізінде лексикалық және грамматикалық бірліктер арқылы бұл қарама-қарсылықтың көрінісін талдайды. Қарама-қарсылық өздік және өзгелік етістер, өздік және жіктеу есімдіктер арқылы эксплицитті, жартылай эксплицитті және имплицитті түрде көрінеді. Мақалада когнитивтік лингвистика тұжырымдарына сүйене отырып, тілдік құрылымдар мен концепттердің өзара байланысы қарастырылады. Сонымен қатар «Өзім//өзге» оппозициясының адам санасында, мифологиялық және мәдени контексте қалыптасуы, тілдегі репрезентациясы мен эмоциялық әсер арқылы көрініс табуы талданады. Автор бұл зерттеумен антропоөзекті бағыттағы тіл біліміндегі мәселелерді ашады және тілдің когнитивтік-функционалдық қабілетін көрсетеді.