8 results
Search Results
Now showing 1 - 8 of 8
Item Open Access Оралхан Бөкей шығармаларындағы ортақ мотивтер көрінісі («Сайтан көпір» және «Қар қызы» шығармалары бойынша)(Suleyman Demirel University, 2009) Сыдықова Жанымгүл; Асанов СейілбекМақала қазақ жазушысы Оралхан Бөкейдің шығармашылығындағы ортақ мотивтерді зерттейді. Зерттеу негізінде «Сайтан көпір» және «Қар қызы» повестері қарастырылған. Мотив әдебиеттануда шығармаларды тереңінен талдауға мүмкіндік беретін ең кіші құрылымдық-мағыналық бірлік ретінде сипатталады. Мақалада автор шығармаларында жалғыздық, кеңістік, табиғат, адам және қоғам арасындағы үйлесім, соғыс және оның зардаптары, қоғамды жатсыну мәселелері сияқты тақырыптардың көрінісі талданады. Жазушы табиғат пен кейіпкер арасындағы байланысты, кейіпкерлердің психологиялық ерекшеліктерін, өмірлік қиындықтарды көрсету арқылы олардың ішкі дүниесін ашады. «Сайтан көпір» мен «Қар қызы» шығармаларының мотивтік ұқсастығы олардың жаңа қырынан танылуына мүмкіндік береді, әдебиеттану ғылымындағы мотив категориясын қолдана отырып, оқырманға шығармалардағы терең философиялық және әлеуметтік проблемаларды көрсетеді.Item Open Access Әлкей Марғұлан және қазақ халқының ауызша айту дәстүрі(Suleyman Demirel University, 2008) Құсайынова М.А.Бұл мақалада Қазақ халқының ауызша айту дәстүрін зерттеудегі Әлкей Марғұланның ғылыми мұрасы қарастырылады. Әлкей Марғұлан – археолог, тарихшы, этнограф және әдебиеттанушы, қазақ эпосы мен фольклорын жан-жақты зерттеген ғалым. Мақалада оның батырлық және лиро-эпостық жырлар, тарихи жырлар, дастандар, аңыз-әңгімелерді зерттеудегі еңбектері баяндалады. Ғалым қазақ эпосын кезең-кезеңге бөліп, оның тарихи шындықпен байланысын көрсеткен. Сонымен қатар, Қорқыт мұрасы, қазақ музыкасы мен философиясы, бақсы-жыраулар, қобызбен күй орындаушылар, сәуегей жыраулар және эпостық дәстүрлердің дамуы да талқыланады. Әлкей Марғұлан қырғыз халқының «Манас» эпосына да ғылыми үлес қосып, эпостың шығу тегі, кейіпкерлері мен көркемдік құрылымына қатысты өз көзқарасын білдірген. Мақалада сондай-ақ ұлттық мәдени мұраны сақтау және «Мәдени мұра» бағдарламасының мәні атап өтіледі. Ғалымның еңбектері қазақ фольклоры мен этнографиясын терең түсінуге, ұлттық әдебиет пен тарихты зерттеуге негіз болып табылады.Item Open Access Р.Бердібай роман жанры туралы(Suleyman Demirel University, 2010) Камалқызы Жанымгүл.Мақалада қазақ әдебиетіндегі роман жанрының дамуы, оның ішкі түрлері мен тарихи романдардың ерекшеліктері талданады. Р. Бердібай шығармашылықта тарихи тақырыпқа ден қойып, роман жанрының өзіндік заңдылықтарын нақтылай отырып, әр туындыны ішкі заңдылықтары тұрғысынан бағалауды ұсынады. Мақалада М.Әуезовтің «Абай жолы» роман-эпопеясы, І. Есенберлиннің «Алмас қылыш» және «Алтын Орда» туындылары арқылы тарихи романдардағы әлеуметтік-психологиялық, хроникалық және аңыз-роман жанрлары қарастырылады. Ғалым тарихи роман авторының міндетін тек оқиғаны баяндаушы емес, сонымен қатар тарихшы ретінде сипаттайды. Ауыз әдебиеті элементтерінің романға енгізілуі, баяндаушы мен айтушының қызметі, тарихи фактілерді көркемдік шындыққа сәйкестендіру сияқты мәселелер талданған. Мақала қазақ романтану ғылымында тарихи роман теориясының қалыптасуына, жанрлық ерекшеліктерді айқындауға үлес қосады.Item Open Access С. Мұратбековтің "Күсен-Күсеке" әңгімесінің орыс тіліне аударылуы(Suleyman Demirel University, 2009) Адаева ЕрмекБұл мақалада С. Мұратбековтің "Күсен-Күсеке" әңгімесінің орыс тіліне аударылу мәселесі қарастырылады. Шығармадағы басты кейіпкерлердің мінез-құлқы, тіл ерекшелігі мен ұлттық колоритінің аудармада қаншалықты сақталғаны зерттеледі. Г. Садовников аудармасында түпнұсқаның негізгі мазмұны мен авторлық стильдің көбін жеткізе алғанымен, кейбір репликалар мен сипаттамаларда қосымша сөздер енгізілгені, кейіпкерлердің сөз мәнері мен эмоциялық реңкі толық берілмегені байқалады. Мақалада түпнұсқа мен аударма арасындағы диалогтар мен баяндау ерекшеліктері салыстырмалы түрде талданады. Сонымен қатар, шығарманың көркемдік және мәдени ерекшеліктерін аудармада сақтау маңыздылығы, ұлттық сөздердің аударылуы мен көркем ойды жеткізу мәселесі талқыланады.Item Open Access Қошке Кемеңгеровтің әдеби сынға қосқан үлесі(Suleyman Demirel University, 2009) Сағатова Ш. Б.Мақалада Қошке Кемеңгеровтің қазақ әдебиетіне, әсіресе Абай, Шоқан және Ыбырай мұраларын зерттеуге қосқан үлесі қарастырылады. Автор Қошкенің қазақ жазба әдебиеті дамып келе жатқан кезеңдегі әдеби сын қызметін талдайды, оның Абай шығармаларына деген көзқарасы мен сатиралық өлеңдерді бағалауы, сондай-ақ «Қазақ тарихынан» кітабы арқылы әдебиет пен қоғамдағы мәселелерді талдауы атап көрсетіледі. Мақала Қошкенің қазақ әдебиетінің дамуына, ұлттық мұраларды зерттеу мен насихаттауға қосқан еңбегін ғылыми тұрғыдан бағалайды.Item Open Access Қазіргі қазақ поэмаларының тарихи-тақырыптық сипаты(Suleyman Demirel University, 2012) Керімбекова Б.ДПоэманың жанр ретіндегі ерекшеліктері мен мүмкіндіктерін анықтауға байланысты орыс және қазақ әдебиеттануында өте көп айтылды, түрлі пікірлер кездеседі. ХХ ғасыр әдебиетінде поэма жанры сияқты әдебиеттанушылардың арасында айтыс-тартыс тудырған жанр сирек. Сондықтан болар, поэма жанры туралы айтылған пікірлерде бірізділік жоқ, поэманың жанр ретіндегі ерекшелігі, оның түрлері, тіпті поэмаға беріліп жүрген анықтаманың өзі әлі де дәлдікті талап етеді. Өйткені, В. Кубилюстің сөзімен айтар болсақ: «Әрбір әдеби жанрды басқа әдеби жанрлардан оқшау, байланыссыз, томаға-тұйық автономия» ретінде қарауға болмайды. Әдебиет те өмір сияқты, диалектика заңына тәуелді. Қатып қалған қағидасы болмайды. Өмір ағынымен қатар адам, оның әлемді қабылдауы өзгереді, содан келіп әдебиетте жаңа идеялар пайда болады.Item Open Access ДІНИ ҚҰНДЫЛЫҚТАРДЫҢ ӘДЕБИЕТТІ ТАНУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ОРНЫ(Suleyman Demirel University, 2014) Ұлан ЕРКІНБАЙ«Адамның сөйлей білу қабілеті қаншалықты таңғажайып құбылыс болса, ағаштардың сөйлемеуі де соншалықты таңғажайып құбылыс» деген ұлағатты сӛз бар. Расында да жаратылыстың заңдылықтарында нендей құдірет бар? Нендей құпия тылсым бар? Нендей мінсіз жүйе, нендей ақыл жетпес үйлесім бар? Ал сӛзді тану, әсіресе, кӛркем сӛзді яки әдебиетті тану – ғаламның ӛзегіндегі аса нәзік үйлесімділік пен әсемдікті танудан бастау алып, тіршіліктің қарапайым заңдылықтарын ұғынуға дейін жалғасады. Сондықтан, кез келген кӛркем туындының туу, жазылу, ӛмір сүру тарихы, ең бастысы оның ӛнер ретіндегі құндылығы – аса ауқымды мәселе.Item Open Access Ұлттық сөз өнеріндегі тындаушы және орындаушы категориялары(Suleyman Demirel University, 2013) Адиева ПЖыр бастамас бұрын халық пен жырау арасында диалог болады деген сөз. Халык кандай жырды тыңдағысы келетінін де кейде айтып қалады. Өз руының батырларын, жасаған ерліктері туралы да жыр тыңдағысы келсе, жыршы немесе, жырауға өтініш білдіреді. Бұның бәрі рухани салтанаттЫЛЫҚТЫ туғызу барысындағы дәнекер орындаушының дайындығы. Тыңдаушысының айызын қандырып көңіл-күй салтанатын ояту үшін ол нағыз халықтың көңілінен шығатын жырларды таңдайды. Өздері айтатын жырлардың ерекше қасиетін жақсы білетін жыраулар ең алдымен тыңдаушысын сол жырларды жалықпай қызыға тыңдауға дайындап біраз кызыктырып, кұнықтырып алады. Содан кейін барып жырау ұзак желілі жырын бастап оны үзбей, бузбай ұзақ таңға жырлауына болады. Жыршы мен жыраудың арасындағы негізгі байланыстың тууына, әрине, жыр себепші болады. Жырдың ұрпақтан ұрпаққа ұмытылмай жетуі, осы "диалогты туғызушы тұлға" орындаушы екендігін, оған осылай шартты ұғым беретінін нақты ғылыми тұжырымдармен дәлелденді. Мақалада осы үш эстетикалық категория (жыршы-тыңдарман-орындаушы) арасындағы шығармашылык байланысты біршама зерттей келіп, олардың өздеріне тән ерекшеліктері бар екендіктері анықталады.