2 results
Search Results
Now showing 1 - 2 of 2
Item Open Access Қазақ сөзінің дыбыс талданымы (анализі)(Suleyman Demirel University, 2008) Ә. ЖүнісбекБұл мақалада қазақ тілінің дыбыс жүйесі дәстүрлі фонетикадан өзгеше тәсілмен қарастырылады. Автор әліпбиге негізделген дыбыс санын анықтау қазақ тілінің шынайы дыбыстық құрамын толық көрсете алмайтынын атап өтеді. Қазақ тілі үндесім (сингармониялық) тіл болғандықтан, оның дыбыстарын мәтіннен дыбысқа қарай талдау әдісі дәл нәтижеге жеткізеді. Зерттеу барысында сөз, буын және дыбыс деңгейлері өзара үндесім әуезі арқылы ажыратылып, тілдегі барлық мүмкін дыбыстық түрленімдер айқындалады. Нәтижесінде қазақ тілінде 20 тірек дыбыс (сингема) және 75 үндесім аллосингема бар екені дәлелденеді. Автор үнді-еуропа тілдеріне тән фонема–аллофон жүйесінің түркі тілдеріне сәйкес келмейтінін көрсетіп, қазақ фонетикасына сингема және аллосингема ұғымдарын енгізуді ұсынады.Item Open Access Қазақ тілі дыбыстарының фонетикалық жіктелімі(Suleyman Demirel University, 2007) Ә. ЖүнісбекМақалада қазақ тіліндегі дыбыстардың жасалым (артикуляциялық) негізі мен фонетикалық жіктелім жүйесі жан-жақты қарастырылады. Автор сөйлеу мүшелерінің физиологиялық ұқсастығына қарамастан, олардың әр тілде әртүрлі пайдаланылатынын атап өтеді. Қазақ тілінің артикуляциялық базасы – тілдің өзіндік дыбыстық жүйесін айқындайтын басты фактор ретінде сипатталады. Зерттеуде дауыс желбезегінің тербеліс дәрежесіне қарай дыбыстардың тербеліссіз (қатаң), тербеліңкі (ұяң), тербелімді (үнді) және тербелмелі (дауысты) болып бөлінетіні негізделеді. Сондай-ақ, еріннің қатысына байланысты дыбыстардың бес түрлі (ашық, қысаң, емеурін езулік, доғал және сүйір еріндік) түрі талданады. Дыбыстардың жасалу орны мен тәсілі, олардың үндесім (сингармонизм) және үйлесім (ассимилятив) түрленімдері арқылы ерекшеленетіні көрсетіледі. Мақалада қазақ фонетикасындағы дәстүрлі және жаңа жіктелім ұстанымдары салыстырылып, жасалым, айтылым және естілім фонетикасының өзара айырмашылықтары нақтыланады.