СДУ хабаршысы - 2010

Permanent URI for this collection

https://repository.sdu.edu.kz/handle/123456789/2244

Browse

Now showing 1 - 20 of 39

Open Access
Қытай қазақтарының “қос тілді проза" шығармашылығы жайында
(Suleyman Demirel University, 2010) Серікбол Дәулеткелдіұлы
Бұл мақала Қытай Халық Республикасында өмір сүретін қазақ жазушыларының қос тілді (қазақ және қытай тілдеріндегі) проза шығармашылығының қалыптасуы мен дамуын талдайды. Автор 1940-жылдардан кейінгі проза жанрының қалыптасу кезеңдеріне тоқталып, «мәдениет зор төңкерісі» аяқталғаннан кейінгі әдеби серпілісті сипаттайды. Қытай қазақтарының жаңа буын қаламгерлері екі тілді жетік меңгеру арқылы кең өрісті ойлау, күрделі қоғамдық құбылыстарды терең тану және ұлттық дүниетанымды жаңа тәсілмен бейнелеу мүмкіндігіне ие болғаны атап көрсетіледі. Мақалада Әкпар Мәжитұлы, Ғайша Тәбәрікқызы, Еркеш Құрманбекова сынды қос тілді прозаның көрнекті өкілдерінің шығармашылық ерекшеліктері талданады. Олардың ұлттық дәстүр, психология және қазіргі заман өзгерістерін қатар бейнелеуге ұмтылуы, сондай-ақ әлем әдебиетінен нәр алу арқылы стильдік жаңашылдыққа қол жеткізулері көрсетіледі.
Open Access
Analyzing Wireless LAN Security Wireless Standards - 802.11b 802.11a 802.11g 802.11n - Which Is Best?
(Suleyman Demirel University, 2010) Balyk M
This article provides an analytical overview of Wireless Local Area Networks (WLANs) and the security challenges associated with them. WLANs operate over radio or infrared signals and typically extend existing wired networks through access points (APs) that communicate with wireless clients. The paper examines the importance of securing WLAN environments, emphasizing that unauthorized wireless clients must be prevented from accessing the network. Technologies such as WEP and advanced encryption methods play a crucial role in strengthening wireless security. A detailed comparison of major Wi-Fi standards—802.11b, 802.11a, 802.11g, and 802.11n—is presented, focusing on their bandwidth, frequency ranges, interference levels, compatibility, and overall performance. The article also contrasts Wi-Fi with alternative wireless technologies such as Bluetooth and WiMAX, outlining their intended use cases and limitations. As WLAN usage continues to grow across corporate and home networks, the need for robust encryption, authentication, and security mechanisms becomes increasingly essential.
Open Access
Қазақстандағы земстволық қозғалыстың Алашорда мен Уақытша Сібір үкіметінің бірлескен іс-әрекетін үйлестірудегі тарихи қызметі
(Suleyman Demirel University, 2010) Сайлаубай Е. Е.
Бұл мақалада 1918 жылғы саяси өзгерістер кезеңінде Қазақстан мен Сібір аймақтарында билік ауысуымен бірге қалыптасқан жергілікті өзін-өзі басқару органдары — земстволардың тарихи қызметі талданады. Автор земстволық құрылымдардың Алашорда және Уақытша Сібір үкіметімен өзара іс-қимылын нақты деректер негізінде сипаттайды. Семей, Өскемен, Павлодар және Қарқаралы уездеріндегі земство мекемелерінің қайта құрылуы, олардың азаматтық билік жүйесін қалыптастыруға қосқан үлесі, сондай-ақ Алашорда қайраткерлерінің земстволық басқармаларда белсенді қызмет атқаруы жан-жақты көрсетіледі. Мақалада Р.Мәрсеков, Х.Ғаббасов, Ә.Сәтбаев, И.Әлімбеков сияқты тұлғалардың өңірдегі саяси процестерге ықпалы ерекше атап өтіледі. Сонымен бірге земстволардың әскери жасақ құру, салық, сот, ағарту ісі сияқты салалардағы шешуші рөлі ашылады. Автор Алашорда мен земстволардың өзара байланысы аймақтағы саяси тұрақтылықты қамтамасыз еткен негізгі факторлардың бірі болғанын дәлелдейді.
Open Access
Түрік ертегілеріндегі еліктеу
(Suleyman Demirel University, 2010) Кенжалин Қуанышбек
Мақалада түрік ертегілеріндегі эстетикалық және психологиялық аспектілер талданады. Автор ертегідегі кейіпкерлердің әрекеттерін тыңдаушының қайталауы мен еліктеу процесін зерттейді. Ертегінің соңындағы түсініктемелер ертегі айтушы мен тыңдаушы арасындағы байланыс пен біртұтастықты көрсетеді. Мақалада балалардың ертегіге эмоционалды және қиялдық қатысуы, ертегідегі оқиғалар арқылы психотерапиялық әсер алу мүмкіндігі қарастырылады. Сонымен қатар, ертегілердегі әзіл-қалжың, әділдік пен жазалау мотивтері, «басқа біреудің ой санасында өмір сүру» тәжірибесі мысалдар арқылы түсіндіріледі. Калила мен Димна ертегілері дәстүрлі мұсылмандық және үнді мәдени элементтерімен үндестіріліп талданады. Автордың пайымдауынша, ертегілердің үлгі-өнеге, ғибрат беру қабілеті олардың эстетикалық және тәрбиелік құндылығын арттырады. Мақала әдебиеттану мен фольклор зерттеулері үшін маңызды болып, тыңдаушы мен ертегі арасындағы байланыс теориясына үлес қосады.
Open Access
«Көрұғлы» жырындағы кейіпкер достарының образы
(Suleyman Demirel University, 2010) Ахмет Аляз
Бұл мақалада «Көрұғлы» жырының түрлі нұсқаларындағы басты кейіпкердің достары мен рухани қолдаушыларының образы талданады. Эпоста кездесетін Ғайып ерен, Қырық шілтен, Ғаусыл ағзам, Қызыр, Ілияс сынды рухани күштер батырдың тағдырында маңызды рөл атқаратыны көрсетіледі. Сонымен қатар Көрұғлының өміріне ықпал еткен туыстары — Ғаждамбек, Күләйім, Бозұғлан, Баршагүл, Ақбілек және Сапабек бастаған қырық бір ердің қызметі салыстырмалы түрде қарастырылады. Жыр нұсқаларындағы айырмашылықтар мен ортақ мотивтер — батырдың кие, пір, рухани демеушілерден күш алуы және туыстық қолдау дәстүрінің көрінісі ретінде түсіндіріледі. Қазақ эпосындағы «пір» культінің тұрақты элемент ретінде сақталғаны да атап өтіледі. Мақалада әр нұсқа деректері сараланып, рухани-мифологиялық бейнелердің батыр тұлғасын сомдаудағы орны айқындалады.
Open Access
Мемлекеттік тіл порталы
(Suleyman Demirel University, 2010) Ордабекова Х.А.
Мақалада қазақ тілінің ұлттық құндылық ретіндегі маңызы, оның мемлекеттік тіл мәртебесі және жаһандану кезеңіндегі қызмет аясының кеңеюі жан-жақты талданады. Автор тіл – ұлттың рухы мен мәдени болмысының көрінісі екенін айта отырып, қазақ тілінің ақпараттық технологиялар дәуірінде дамуына ерекше көңіл бөледі. Осы тұрғыда «Мемлекеттік тіл порталының» құрылуы қазақ тілін оқуға, зерттеуге және дамытуға арналған маңызды қадам екені көрсетіледі. Порталдың электрондық сөздіктер, тест жүйелері, терминологиялық база, қазақ тілінің ұлттық корпусы және энциклопедиялық ақпараттар сияқты қызметтері пайдаланушыларға кең қолжетімділік беретінін атап өтеді. Сонымен қатар, үш тұғырлы тіл саясатының мәні түсіндіріліп, қазақ тілінің мемлекеттік тіл ретіндегі басымдығын нақты айқындау қажеттілігі ұсынылады. Мақалада тілдерді оқытудағы жүйелілік, ғылыми негіздеме және ұлттық мүддені сақтау мәселелері де қарастырылған.
Open Access
The true meaning of Positioning
(Suleyman Demirel University, 2010) Ramiz Akhmedov
Each moment World becomes globalized more and more, plenty of products and services are beginning to resemble one another. Prices are becoming more competitive. Attributes and capabilities are becoming increasingly similar. The result is commodity alternatives. Advertising campaigns long marketing's primary tool - are beginning to look more similar. In fact, the biggest differences you see in advertising are the "against" or comparison campaigns. In short, market positioning.
Open Access
Prosperity of agriculture in Kazakhstan
(Suleyman Demirel University, 2010) Fayzullayev Arnur
This article examines the current state and development prospects of agriculture in Kazakhstan, highlighting its strategic importance for the national economy. Rural territories remain home to 43% of the population, yet income disparities between urban and rural residents persist. To address these challenges, the Government of Kazakhstan introduced the State-Run Program for Rural Territories Development (2004–2010), aimed at improving living standards, modernizing infrastructure, and optimizing population distribution. Agriculture represents over 20% of the labor force and contributes significantly to GDP, with Kazakhstan being one of the world’s major wheat producers. Despite vast land resources and favorable climatic conditions, agricultural productivity remains lower than in Eastern Europe. International support, particularly through World Bank initiatives, has helped farmers modernize equipment, improve financial access, and strengthen competitiveness. With increasing production, record grain harvests, and expanding rural entrepreneurship, Kazakhstan’s agricultural sector demonstrates steady progress and substantial potential for sustainable growth.
Open Access
Түркі журналистикасын зерттеу мәселелері
(Suleyman Demirel University, 2010) Аязби Бейсенқұлов
Мақалада түркі журналистикасын зерттеу қажеттілігі, оның рухани, мәдени және ақпараттық интеграциядағы орны жан-жақты талданады. Автор қазіргі жаһандану жағдайында ұлттық ақпараттық кеңістіктің әлсіреу қаупін атап өтіп, түркі әлемін жақындастырудағы БАҚ-тың топтастырушы күшін ерекше көрсетеді. Түркі тілдес елдер арасындағы ортақ рухани негіз — тіл, мәдениет және тарих журналистика саласында да ортақ ғылыми бағыттарды қалыптастыруға мүмкіндік беретіні дәлелденеді. Түркияда, Әзербайжанда, Қырғызстанда, Татарстанда журналистика ғылымының дамуы мысалға алынып, олардың тәжірибелерін жүйелеудің өзектілігі талқыланады. Автор PhD бағдарламалары, халықаралық профессорлық лекциялар, түркі ғалымдарының қатысу деңгейі, сондай-ақ журналистиканы оқытуда ұлттық ерекшеліктерді ескеру қажеттігін сын тұрғысынан қарастырады. Түркі журналистикасының ғылыми негізін қалыптастыру үшін ортақ орталықтар, ғылыми журналдар, пәндер енгізу және тәжірибе алмасу қажет екені тұжырымдалады.
Open Access
Ekonomideki Büyümenin Türkiye'nin Dış Politikasına Yansımaları
(Suleyman Demirel University, 2010) Mehmet Bozoğlan
Bu makale, Türkiye ekonomisindeki büyümenin dış politikaya olan etkilerini kapsamlı bir biçimde incelemektedir. Yazar, özellikle 2000’li yıllardan itibaren Türkiye’nin yakaladığı yüksek büyüme oranlarının ülkenin uluslararası arenada daha bağımsız ve etkin politika üretу қабілетін арттырғанын көрсетеді. Ekonomik göstergелердің iyileşуі — kredi notunun yükselmesi, tek haneli enflasyon ve reel faizler, kişi başına gelirin artması — Türkiye’nin dış ilişkilerдегі маневра alanын кеңейткен негізгі факторлар ретінде талданады. Makalede Türkiye’nin Orta Doğu, Balkanlar, Rusya ve Türk Cumhuriyetleriyle ilişkilerіндегі оң өзгерістер экономideki güçlenmenin нәтижесі ретінде қарастырылады. Ayrıca, bölgesel güvenlik, enerji politikaları, yatırım көлемі және siyasi istikrarдың сырт politik шешімдерге ықпалы да жан-жақты сипатталады. Yazarдың пікірінше, экономide қол жеткізілген тұрақты өсім Türkiye'nin халықаралық беделін арттырып, сыртқы саясаттағы белсенділігін күшейткен.
Open Access
Алаш ұранды әдебиет: ұлттық Ренессанс құбылысы
(Suleyman Demirel University, 2010) Тілешов Ербол
Бұл мақалада Алаш кезеңіндегі әдебиеттің ұлттық Ренессанс құбылысы ретіндегі мәні жан-жақты талданады. Автор «Алаш» ұғымының тарихи-қоғамдық қуатын, оның ұлттық бірлікті нығайтудағы рөлін айқындай отырып, Алаш қайраткерлерінің әдебиет пен мәдениетті жаңғыртудағы орнына ерекше тоқталады. Мақалада Абайдан бастау алған гуманистік ой-арна ХХ ғасыр басындағы Алаш қаламгерлері арқылы жаңа сапалық деңгейге көтерілгені көрсетіледі. Әлихан, Ахмет, Міржақып, Жүсіпбек, Мағжан, Мұхтар сынды қайраткерлердің ұлт тәуелсіздігі мен адамдық құндылықтарды насихаттаған шығармалары қазақ жазба әдебиетін жанрлық әрі идеялық тұрғыдан байытқан ірі мәдени серпіліс ретінде бағаланады. Автор Алаш қозғалысын қазақтың тұтас ұлттық Жаңғыру дәуірі деп таниды. Сонымен бірге мерзімді басылымдардың, алғашқы драмалық шығармалардың, сын жанрының қалыптасуы жазба әдебиеттің есейгендігін білдіретіні дәлелденеді.
Open Access
Лингвистикадағы эксперимент әдісінің маңыздылығы
(Suleyman Demirel University, 2010) Жолшаева Майра
Мақала лингвистикадағы эксперимент әдісінің тарихи дамуы, қолдану салалары және тіл біліміндегі маңызы туралы талдайды. Эксперимент әдісі XIX ғасырдың II жартысынан бастап тілтанымда қолданыла бастады. Оның негізгі нысаны – адам, себебі тілдік құбылыстарды зерттеу тіл қолданушының қабылдау, өңдеу және мәтін жасау әрекетіне тікелей байланысты. Мақала интроспекция, психолингвистика, нейролингвистика, социолингвистика, семасиология, фонетика және морфология салаларында эксперимент әдісінің қолданылуын қарастырады. Ассоциативтік, семантикалық және психологиялық эксперименттер зерттеушіге тіл бірліктерінің семантикалық құрылымын, сөйлеу әрекетін, сөздердің ассоциативтік әлеуетін анықтауға мүмкіндік береді. Эксперимент материалдарының объективтілігі, нақты тілдік сананы көрсету қабілеті, ғылыми тұжырымдарға негіз болу ерекшеліктері атап өтілген. Зерттеуші алынған деректерді талдай отырып, тілдік заңдылықтарды дәлелдеуге немесе жаңа қырларын ашуға мүмкіндік алады. Мақала эксперимент әдісінің лингвистикадағы әдістемелік рөлі мен қазіргі зерттеулердегі қажеттілігін көрсетеді.
Open Access
1917 жылғы Уақытша үкімет тұсындағы қазақ зиялыларының жер мәселесіне қатысты ұстанған саясаты
(Suleyman Demirel University, 2010) Базенов А.
Бұл мақалада 1917 жылғы Уақытша үкімет кезеңінде қазақ зиялыларының жер мәселесіне қатысты ұстанған көзқарасы мен жүргізген саяси-қоғамдық қызметі талданады. Қазақ демократиялық интеллигенциясы үшін жер мәселесі ұлттық мүдденің өзегі болғандықтан, олар болыстық, уездік, облыстық және жалпықазақтық съездер арқылы жер қатынастарына байланысты бағдарламалық қаулылар қабылдады. Торғай облысы және жалпықазақ съездерінде қазақ жерін мұжық қоныстандырудан қорғау, отарлау кезінде алынған учаскелерді қайтару, жерге иелік ету құқығын қазақ халқына беру туралы нақты талаптар ұсынылды. Мақалада Уақытша үкіметтің жер саясатына баға беріліп, жер комитеттерінің құрылуы, олардың қызметінің кешеуілдеу себептері және қазақ қоғамының бұл реформаларға реакциясы қарастырылады. Зерттеу қазақ зиялыларының ұлттық автономия идеясы мен жер мәселесін байланыстыра отырып шешуге ұмтылғанын көрсетеді.
Open Access
Социально-обездоленные образы в волшебной сказке хуэйцзу (дунган) Центральной Азии.
(Suleyman Demirel University, 2010) Шисыр И.С.
Волшебная сказка хуэйцзу (дунган) Центральной Азии представляет собой уникальный пласт фольклора, в котором особенно ярко проявляется образ социально обездоленного героя. В отличие от архаических мифологических персонажей, эти герои отражают реальные социальные конфликты и несправедливость внутри семьи: сироты, младшие братья, падчерицы, младшие сестры становятся центральными фигурами сюжетов. Их происхождение связано с переходом человеческого общества от матриархата к патриархату и далее к классовым отношениям, что обусловило формирование новых типов угнетаемых персонажей. В повествовании подробно прослеживаются стадии изгнания героя, его страдания, встреча с дарителем и последующее возвышение. Кульминацией становится восстановление справедливости и наказание антагонистов. Особенностью дунганских сказок является сочетание общих для Евразии мотивов с ярко выраженной локальной спецификой, а также влияние мусульманской этики на финальные развязки. Эти сюжеты демонстрируют народную идеализацию обездоленного и глубокую социальную направленность дунганского фольклора.
Open Access
Ұлттық жазба әдебиетіміздің алғашқы кезеңі
(Suleyman Demirel University, 2010) Тілешов Ербол
Бұл мақалада қазақтың ұлттық жазба әдебиетінің қалыптасу, туу және даму кезеңдері кеңінен қарастырылады. Автор жазба әдебиеттің пайда болуы ұлттың рухани өрлеуімен тығыз байланысты екенін атап өтеді. XX ғасырдың алғашқы ширегінде қазақ зиялылары – Ахмет Байтұрсынұлы, Міржақып Дулатов, Жүсіпбек Аймауытов, Мағжан Жұмабаев, Мұхтар Әуезов бастаған тұлғалар әдебиетті жаңа сапалық деңгейге көтеріп, қазақ әдебиеттану ғылымының негізін қалады. Сонымен қатар М.Әуезовтің жазба әдебиеттің бастауын Абайдан бұрынғы кезеңмен байланыстырып, Шортанбай, Алтынсарин, Мәшһүр-Жүсіп, Нарманбет шығармаларын маңызды бастау ретінде бағалаған ойлары талданады. Автор жазба әдебиеттің түп негізінде халық тұрмысының, күнделікті өмірдің көрініс табуы жатқанын атап өтеді. Сондай-ақ ислам дінінің келуі, сауаттылықтың артуы, оқу-жазу мәдениетінің таралуы жазба әдебиеттің қалыптасуына тікелей ықпал еткені дәлелденеді.
Open Access
Marketing of Bank Services in Kazakhstan
(Suleyman Demirel University, 2010) Imenova Raina
This article examines the development and application of marketing strategies within the banking sector of Kazakhstan. Bank marketing is a specialized branch of marketing, focusing on the alignment of banking services with client needs rather than solely on products. The study outlines the evolution of Kazakhstan’s banking system, from the reorganization of state banks and the creation of commercial banks (1988–1991), through rapid sector growth amid inflation and speculative practices (1992–1998), to stabilization and adaptation in the modern period (1999–present). Key marketing functions, including market research, product development, pricing, and distribution, are analyzed in the context of Kazakhstan’s economic and financial conditions. The study emphasizes the importance of client-oriented strategies, segmentation of target markets, and adoption of international best practices. By highlighting successes and challenges, the article provides insight into how banks can enhance competitiveness, optimize services, and achieve sustainable growth in the increasingly complex financial market of Kazakhstan.
Open Access
Қарама-қарсылық мәннің морфосемантикалық деңгейдегі көрінісі
(Suleyman Demirel University, 2010) Сүйерқұл Б.М.
Мақалада семантикалық оппозиция «Өзім//өзге» мәселесі тарихи және морфосемантикалық тұрғыдан зерттеледі. Автор жазба ескерткіш «Мұхаббатнама» мәтіні негізінде лексикалық және грамматикалық бірліктер арқылы бұл қарама-қарсылықтың көрінісін талдайды. Қарама-қарсылық өздік және өзгелік етістер, өздік және жіктеу есімдіктер арқылы эксплицитті, жартылай эксплицитті және имплицитті түрде көрінеді. Мақалада когнитивтік лингвистика тұжырымдарына сүйене отырып, тілдік құрылымдар мен концепттердің өзара байланысы қарастырылады. Сонымен қатар «Өзім//өзге» оппозициясының адам санасында, мифологиялық және мәдени контексте қалыптасуы, тілдегі репрезентациясы мен эмоциялық әсер арқылы көрініс табуы талданады. Автор бұл зерттеумен антропоөзекті бағыттағы тіл біліміндегі мәселелерді ашады және тілдің когнитивтік-функционалдық қабілетін көрсетеді.
Open Access
Өзге тілді үйрету үдерісіндегі сөз мағынасын ашу шарттары
(Suleyman Demirel University, 2010) Исмагулова Нұргүл
Мақалада шетел тілін оқыту барысында сөздің лексикалық мағынасын түсіндірудің психолингвистикалық және лингводидактикалық аспектілері қарастырылады. Автор лексика тілдің ең көп ақпарат беретін, бірақ ең аз ұйымдасқан саласы екенін атап көрсетеді. Лексиканы меңгеру кезінде оқушының жеке тілдік санасы мен психологиялық ерекшеліктерін ескеру қажеттілігі айқындалады. Мақалада сөз мағынасының құрылымы, оның психологиялық феномен ретіндегі онтогенетикалық дамуы және шетел тілін оқытудағы практикалық маңызы зерттелген. Нейрофизиология, психолингвистика, эксперименттік әдістер арқылы жеке тұлғаның тілдік санасында сөз мағынасын қалыптастыру жолдары талқыланады. Ұғымдарды анықтау, тізімдерді топтастыру, семантикалық радикал әдістері сияқты әдістемелер сөздің психологиялық құрылымын ашуға мүмкіндік береді. Бұл тәсілдер шетелдік сөздің мәнін дәл түсінуді қалыптастырып, оқушының екінші тілдегі сөздігін тиімді меңгеруіне жағдай жасайды.
Open Access
Сарғайса да тарихтың ақ парағы, отты жылдар мәңгі есте сақталады
(Suleyman Demirel University, 2010) Сыбанбаева А.Э
Бұл мақалада Ұлы Отан соғысының 65 жылдығына орай халық жадында сақталған тарихи оқиғалар, майдангерлердің ерлігі және елдің соғыс жылдарындағы бірлігі туралы баяндалады. Автор соғыстың адамзат тағдырына қалдырған қасіретті ізі мен оған қарсы тұрған кеңес халқының қайсар рухын ерекше атап өтеді. Мақалада Мәншүк Мәметова, Әлия Молдағұлова, Рақымжан Қошқарбаев, Бауыржан Момышұлы сияқты қазақ батырларының ерліктеріне кеңінен тоқталып, олардың ер жүректілігі бүгінгі ұрпақ үшін өнеге екені көрсетіледі. Сонымен қатар Сталинград пен Мәскеу шайқастарына Қазақстанның қосқан үлесі, тыл еңбеккерлерінің жанкешті еңбегі нақты мысалдар арқылы сипатталады. Автор Ұлы Жеңістің тарихи маңызы — ел бірлігі мен ерлігінің символы екенін атап өтіп, сол кезеңді ұмытпау, ерлік рухын құрметтеу әр азаматтың парызы екенін жеткізеді.
Open Access
Creative thinking is increased by means of problem posing instruction in mathematics education
(Suleyman Demirel University, 2010) Selim Guvercin
This study investigates the impact of problem posing instruction on the development of mathematical creativity among prospective mathematics teachers. Mathematical creativity is considered a key component of mathematical ability and is often characterized by fluency, flexibility, and originality. Problem posing, which involves generating, reformulating, and generalizing problems, provides a rich environment for enhancing these creative capacities. The study involved 15 randomly selected fourth-year mathematics education students from Suleyman Demirel University. Participants engaged in structured problem posing activities using the Brown and Walter (1983) instructional approach, including open-ended and “What-if-not?” style problems. Pretest and posttest results indicate a significant increase in both the number of questions generated (fluency and flexibility) and the originality of questions, confirming that problem posing instruction effectively promotes creative thinking in mathematics. These findings suggest that integrating problem posing into mathematics education can enhance both teachers’ and students’ creative and cognitive abilities.