Welcome to SDU Institutional Repository
Communities
Select a community to browse its collections.
Recent Submissions
ИНСТАГРАМНЫҢ ҚАЗАҚ СЕГМЕНТІНДЕГІ ЭМОЦИЯЛЫҚ ДИСКУРС: САЛТАНАТ НҮКЕНОВА ІСІНІҢ ҚОЛДАНУШЫЛАР АРАСЫНДА КӨҢІЛ-КҮЙ ҚАЛЫПТАСТЫРУЫ
(SDU University, 2026) Канатова Д.Б.
Бұл зерттеу Салтанат Нүкенова ісіне байланысты Instagram-ның қазақ сегментінде қалыптасқан қоғамдық көңіл-күй мен эмоциялық дискурсты талдауға арналған. Зерттеудің мақсаты – аталған әлеуметтік желіде қандай эмоциялар басым болғанын және олардың қандай нарративтер арқылы көрініс тапқанын анықтау. Қазіргі цифрлық қоғамда әлеуметтік желілер қоғамдық пікір қалыптастырудың маңызды алаңына айналған. Әсіресе резонансты оқиғалар кезінде платформаларда пайдаланушылардың эмоциялық реакциялары кеңінен таралып, ұжымдық көңіл-күйдің қалыптасуына әсер етеді. Осы тұрғыдан алғанда, Instagram платформасы тек ақпарат алмасу құралы ғана емес, эмоциялар мен мағыналар тудыратын коммуникациялық кеңістік ретінде қарастырылады. Зерттеудің теориялық негізін Zizi Papacharissi ұсынған аффективті аудиториялар (Affective Publics) теориясы құрайды. Аталған теорияға сәйкес, пайдаланушылар әлеуметтік желілерді тек ақпарат алу үшін ғана емес, өз эмоцияларын білдіру, ортақ көңіл-күй қалыптастыру және қоғамдық дискурсқа қатысу мақсатында белсенді түрде пайдаланады (Papacharissi, 2015). Демек Instagram-дағы посттар мен пікірлер қолданушылардың эмоциялық реакциясының, қоғамдық көзқарасының және ұжымдық эмоциялық тәжірибесінің көрінісі ретінде қарастырылады. Зерттеу контент-анализ әдісіне негізделіп, талдау барысында сапалық және сандық тәсілдер кешенді түрде қолданылды. Эмпирикалық база ретінде Instagram платформасында 2024 жылдың сәуір-мамыр айлары аралығында жарияланған контент негізінде іріктелген 60 пост пен 150 пікір талданды. Іріктеу мақсатты әдіс арқылы жүзеге асырылып, зерттеу нысанына тікелей қатысты мәтіндер талдауға енгізілді. Зерттеу барысында пост авторлары мен пікір жазған қолданушылардың әртүрлі аудитория өкілдері екені ескерілді. Посттар көбіне ақпарат таратушы немесе қоғамдық пікір қалыптастырушы аккаунттар арқылы жарияланса, пікірлер қарапайым пайдаланушылардың тікелей эмоциялық реакциясын көрсетуге мүмкіндік берді. Бұл посттар мен пікірлер арасындағы эмоциялық және нарративтік айырмашылықтарды салыстыра талдауға жағдай жасады. Әрбір мәтін эмоциялық және нарративтік категориялар бойынша кодталды. Эмоцияларды жіктеу барысында бес негізгі категория (ашу-ыза, қорқыныш, сенімсіздік, күйзеліс, үміт) қолданылды, ал нарративтер мазмұндық ерекшеліктеріне қарай жүйеленді. Зерттеу нәтижелері Instagram-дағы эмоциялық дискурстың құрылымдық және көпдеңгейлі сипатқа ие екенін көрсетті. Посттар деңгейінде эмоциялар белгілі бір мағыналық бағытты қалыптастырса, пікірлер деңгейінде бұл бағыт қайта интерпретацияланып, кеңейтіледі. Қолданушылардың реакциясы тек жеке пікірмен шектелмей, топтық көңіл-күйдің қалыптасуына ықпал ететіні анықталды. Зерттеу әлеуметтік желілердің қоғамдық пікір қалыптастырудағы рөлін нақтылап, эмоциялар мен нарративтердің өзара байланысын көрсетеді. Instagram платформасы қолданушылардың эмоциялық реакциясын білдірумен қатар, әлеуметтік мағына өндіретін және қоғамдық дискурсты қалыптастыратын коммуникациялық кеңістік ретінде қарастырылады.
ПРАВОВАЯ ЗАЩИТА АВТОРСКИХ ПРАВ НА ПРОИЗВЕДЕНИЯ, ГЕНЕРИРУЕМЫЕ ИИ
(SDU University, 2026) Юсупжанов И.Х
Выбор темы. Стремительное развитие технологий искусственного интеллекта (ИИ) в последние десятилетия существенно трансформировало творческие сферы, включая литературу, музыку, изобразительное искусство, дизайн и медиапроизводство. Современные системы искусственного интеллекта способны самостоятельно генерировать тексты, изображения, музыкальные произведения, видеоконтент и иные результаты интеллектуальной деятельности, что оказывает значительное влияние на традиционные представления о творческом процессе и авторстве. Если ранее создание произведения неразрывно связывалось исключительно с интеллектуальной деятельностью человека, то в условиях цифровой эпохи возникают новые формы творчества, основанные на взаимодействии человека и алгоритмов искусственного интеллекта. Использование нейросетевых технологий позволяет создавать произведения, внешне обладающие признаками оригинальности и творческой новизны, что вызывает необходимость переосмысления классических подходов института авторского права. Развитие генеративных моделей ИИ обусловило появление множества правовых вопросов, связанных с определением правового статуса произведений, созданных с использованием искусственного интеллекта. В большинстве государств действующее законодательство об авторском праве ориентировано на признание автором исключительно физического лица, обладающего творческим вкладом в создание произведения. В связи с этим произведения, генерируемые ИИ автономно либо при минимальном участии человека, оказываются вне традиционных правовых конструкций. На современном этапе отсутствует единый международный подход к определению авторства и распределению прав на произведения, созданные ИИ. Возникают дискуссии относительно того, кому должны принадлежать исключительные права на такой контент: разработчику программного обеспечения, пользователю системы ИИ либо лицу, осуществляющему постановку задачи для алгоритма. Дополнительную сложность представляет вопрос ответственности за содержание, созданное искусственным интеллектом, а также правомерность использования обучающих данных, содержащих объекты авторского права. Правовые пробелы в данной сфере создают значительные риски как для авторов и правообладателей, так и для разработчиков цифровых технологий. Отсутствие четкого правового регулирования препятствует эффективной защите интеллектуальных прав и формированию единообразной правоприменительной практики. В этой связи исследование правового режима произведений, генерируемых искусственным интеллектом, приобретает особую актуальность как для теории права, так и для совершенствования национального и международного законодательства.
Fundamental Structures OF Computer Science (Part 1
Introduction to Automata and Formal Languages)
(Suleyman Demiral University, 2001) Peretyat’kin M.G.
Computations are designed to solve problems. Programs arc descriptions of computations written for execution on computers. The field of computer science is concerned with the development of methodologies for designing programs, and with the development of computers for executing programs. It is therefore of central importance for those involved in the field that the characteristics of programs, computers, problems, and computation be fully understood. Moreover, to clearly and accurately communicate intuitive thoughts about these subjects, a precise and well-defined terminology is required. This book explores some of the more important terminologies and questions concerning programs, computers, problems, and computation. The exploration reduces in many cases to a study of mathematical theories, such as those of automata and formal languages; theories that are interesting also in their own right. These theories provide abstract models that are easier to explore, because their formalisms avoid irrelevant details. The material in this book gradually increases in complexity. In many cases. new topics are treated as refinements of old ones, and their study is motivated through their association to programs. Chapter 1 is concerned with the definition of some basic concepts. It starts by considering the notion of strings, and the role that strings have in presenting information. Then it relates the concept of languages to the notion of strings, and introduces grammars for characterizing languages. The chapter continues by introducing a class of programs. The choice is made for a class. which on one hand is general enough to model all programs, and on the other hand is primitive enough to simplify the specific investigation of programs. In particular, the notion of nondeterminism is introduced through programs. The chapter concludes by considering the notion of problems, the relationship between problems and programs, and some other related notions. Chapter 2 studies finite-memory programs. The noticn of a state is introduced as an abstraction for a location in a finite-memory program as well as an assignment to the variables of the program. The notion of state is used to show how finite-memory programs can be modeled by abstract computing machines, called finite-state transducers. The transducers arc essentially sets of states with rules for transition between the states. The inputs that can be recognized by finite-memory programs are characterized in terms of a class of grammars, called regular grammars. The limitations of finite-memory programs, closure properties for simplifying the job of writing finite-memory programs, and decidable properties of such programs are also studied.
INTRODUCTION TO MANAGEMENT
(Siileyman Demirel University, 2010) Smirnova Y.
In light of the dramatic and far-reaching events of the early twenty-first century, the central theme being discussed in the ficld of management is the frequency of turbulent change and its impact on organizations. The world in which most students will work as managers is undergoing a tremendous upheaval. The emergence of crisis management, ethical turmoil, e-business, rapidly changing technologies, globalization, outsourcing, global virtual teams, knowledge management, and other changes place demands on managers that go beyond the techniques and ideas traditionally taught in management courses. Managing in today’s turbulent times requires the full breadth of management skills and the new competencies needed in turbulent environment characterized by economic turmoil, political confusion, and general uncertainty for the future. The traditional world of work assumed the purpose of management was to control and limit people, enforce rules and regulations seek stability and efficiency, design a top-down hierarchy to direct people, and achieve bottom-line results. To unlock creative solutions and achieve high performance, however, managers need different skills to engage workers’ hearts and minds as well as take advantage of their physical labor. The new workplace asks that managers focus on leading change, on harnessing people’s creativity and enthusiasm, on finding shared visions and values, and on sharing information and power. Teamwork, collaboration, participation, and learning are guiding principles that help managers and employees maneuver the difficult terrain of today’s turbulent business environment. Managers focus on developing, not controlling, people adapt to new technologies and extraordinary environmental shifts, and thus achieve high performance and total corporate effectiveness.
АУТИЗМ БАР АДАМДАРДЫҢ КӘСІБИ ҚОҒАМДАСТЫҚҚА ЖӘНЕ ЕҢБЕК НАРЫҒЫНА ТАБЫСТЫ ЖӘНЕ ТҰРАҚТЫ ИНТЕГРАЦИЯСЫН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ҮШІН ӘЛЕУМЕТТІК САЯСАТ СТРАТЕГИЯЛАРЫН ӘЗІРЛЕУ ЖӘНЕ ІСКЕ АСЫРУ. ӘЛЕУМЕТТІК ИНТЕГРАЦИЯ ЖӘНЕ ТӘУЕЛСІЗ ӨМІР
(SDU University, 2024) Юсубалиева М.; Самамбаева А.; Yolanda P.B.
Аутизм спектрінің бұзылуы (АСБ) жаһандық ауқымдағы жеке тұлғаға, сондай-ақ олардың отбасыларына және бүкіл қоғамға айтарлықтай әсер ететін кең таралған неврологиялық жағдай болып табылады. Соңғы жылдары АСБ таралуы туралы деректерде айтарлықтай өзгерістер байқалады. Бұл осы күрделі бұзылыс туралы идеялардың динамикалық дамуын көрсетеді. Дүние жүзінде АСБ таралуы 2012 жылы 10 000 адамға шаққанда 62-ні көрсетсе, соңғы деректерге сәйкес 2021 жылы АСБ таралуы 10 000 адамға шаққанда 100-ге дейін өскенін көрсетеді. Бір қызығы, АҚШ-тағы ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары (CDC) құрған Аутизмді және дамудың бұзылуын бақылау желісі (ADDM) 2018 жылы АСБ таралуының одан да жоғары көрсеткіштерін, 10 000 шаққанда 230-ға жуық балада анықтады. Бұл статистика халықтың белгілі бір топтары арасында аурудың таралуының өзгеретін үлгісін түсінудің маңыздылығын көрсетеді. Табысы жоғары елдерде АСБ таралу көрсеткіштерінің айтарлықтай өсуі байқалғанымен, дамуында ауытқулары бар балалардың шамамен 95% -ы, АСБ бар балаларды қоса алғанда, табысы төмен және орташа елдердегі тұратынын ескеру маңызды [14]. Әлеуметтік-экономикалық факторлардың, диагностикаға қол жетімділіктің, мәдени дәстүрлердің және хабардарлық деңгейінің әсері осы аймақтарда АСБ жағдайларын анықтауға және тіркеуге әсер етуі мүмкін. Осы себепті біздің назарымыз табысы орташа және айрықша сипаттамалары бар дамушы ел - Қазақстанға бағытталған. 2019 жылғы аурулардың жаһандық ауыртпалығын зерттеу нәтижесіне сәйкес [40], Қазақстан жоғары және орташа әлеуметтік-демографиялық индексі (SDI) бар ел ретінде жіктеледі. ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің ресми деректері бойынша 2018 жылы АСБ таралуының болжамды деңгейі айтарлықтай төмен болды - 100 000 балаға 2,6 [30]. Таралу көрсеткіштерінің басқа елдердің көрсеткіштерінен айтарлықтай айырмашылығы бар және GBD 2019 [40] деректеріне негізделген бағалаулардан алшақ, бұл әртүрлі елдердегі АСБ есептерді жасау және диагностика тәжірибесіндегі ықтимал айырмашылықтарды көрсетеді.