3 results
Search Results
Now showing 1 - 3 of 3
Item Open Access Ұлттық жазба әдебиетіміздің алғашқы кезеңі(Suleyman Demirel University, 2010) Тілешов ЕрболБұл мақалада қазақтың ұлттық жазба әдебиетінің қалыптасу, туу және даму кезеңдері кеңінен қарастырылады. Автор жазба әдебиеттің пайда болуы ұлттың рухани өрлеуімен тығыз байланысты екенін атап өтеді. XX ғасырдың алғашқы ширегінде қазақ зиялылары – Ахмет Байтұрсынұлы, Міржақып Дулатов, Жүсіпбек Аймауытов, Мағжан Жұмабаев, Мұхтар Әуезов бастаған тұлғалар әдебиетті жаңа сапалық деңгейге көтеріп, қазақ әдебиеттану ғылымының негізін қалады. Сонымен қатар М.Әуезовтің жазба әдебиеттің бастауын Абайдан бұрынғы кезеңмен байланыстырып, Шортанбай, Алтынсарин, Мәшһүр-Жүсіп, Нарманбет шығармаларын маңызды бастау ретінде бағалаған ойлары талданады. Автор жазба әдебиеттің түп негізінде халық тұрмысының, күнделікті өмірдің көрініс табуы жатқанын атап өтеді. Сондай-ақ ислам дінінің келуі, сауаттылықтың артуы, оқу-жазу мәдениетінің таралуы жазба әдебиеттің қалыптасуына тікелей ықпал еткені дәлелденеді.Item Open Access Қажым Жұмалиев – әдебиеттанушы ғалым және жазушы(Suleyman Demirel University, 2008) Темірхан СақаұлыБұл мақалада қазақ әдебиеттану ғылымының көрнекті өкілі, ғалым, ақын, жазушы, ұстаз Қажым Жұмалиевтің ғылыми және шығармашылық мұрасы жан-жақты талданады. Автор Қ. Жұмалиевтің фольклор поэтикасы, әдебиет тарихы, әдеби сын және әдебиет теориясы бағыттарындағы еңбектерінің қазақ әдебиеттануының қалыптасуындағы маңызын айқындайды. Ғалымның «Қазақ әдебиеті тарихы», «Әдебиет теориясы», «Стиль – өнер ерекшелігі» сияқты еңбектері қазақ фольклоры мен көркем шығармаларды тарихи-теориялық тұрғыдан зерделеудің жаңа бағыттарын қалыптастырғаны көрсетіледі. Сондай-ақ Қ. Жұмалиевтің қазақ эпосын, батырлық жырларды, тарихи поэмаларды зерттеу арқылы ұлттық сөз өнерінің көркемдік жүйесін дамытудағы рөлі талданады. Мақалада оның әдеби стиль мен авторлық даралық жөніндегі көзқарастары мен әлем әдебиетінің классикалық дәстүрлерімен сабақтастығы айқындалады.Item Open Access Ұлттық сөз өнеріндегі тындаушы және орындаушы категориялары(Suleyman Demirel University, 2013) Адиева ПЖыр бастамас бұрын халық пен жырау арасында диалог болады деген сөз. Халык кандай жырды тыңдағысы келетінін де кейде айтып қалады. Өз руының батырларын, жасаған ерліктері туралы да жыр тыңдағысы келсе, жыршы немесе, жырауға өтініш білдіреді. Бұның бәрі рухани салтанаттЫЛЫҚТЫ туғызу барысындағы дәнекер орындаушының дайындығы. Тыңдаушысының айызын қандырып көңіл-күй салтанатын ояту үшін ол нағыз халықтың көңілінен шығатын жырларды таңдайды. Өздері айтатын жырлардың ерекше қасиетін жақсы білетін жыраулар ең алдымен тыңдаушысын сол жырларды жалықпай қызыға тыңдауға дайындап біраз кызыктырып, кұнықтырып алады. Содан кейін барып жырау ұзак желілі жырын бастап оны үзбей, бузбай ұзақ таңға жырлауына болады. Жыршы мен жыраудың арасындағы негізгі байланыстың тууына, әрине, жыр себепші болады. Жырдың ұрпақтан ұрпаққа ұмытылмай жетуі, осы "диалогты туғызушы тұлға" орындаушы екендігін, оған осылай шартты ұғым беретінін нақты ғылыми тұжырымдармен дәлелденді. Мақалада осы үш эстетикалық категория (жыршы-тыңдарман-орындаушы) арасындағы шығармашылык байланысты біршама зерттей келіп, олардың өздеріне тән ерекшеліктері бар екендіктері анықталады.