17 results
Search Results
Now showing 1 - 10 of 17
Item Open Access А.Байтұрсынұлы және қазақ әдебиетіндегі діндәр дәуір жүйесі(Suleyman Demirel University, 2011) Еркінбаев ҰМақалада А. Байтұрсынұлының «Әдебиет танытқыш» еңбегіндегі діндар дәуір ұғымы теориялық поэтика тұрғысынан талданады. Автор қазақ әдебиетіндегі діни сипаттағы шығармалардың жанрлық жүйесін, мазмұндық және көркемдік ерекшеліктерін ғалым тұжырымдары негізінде қарастырады. Діндар дәуірдің қалыптасуына тарихи-әлеуметтік факторлардың әсері, араб-парсы әдеби дәстүрінің ықпалы және оның халықтық әдебиетпен арақатынасы сараланады. Сонымен қатар дін мен көркем шығармашылықтың ара жігі, діншілдік пен рухани таным мәселелері ашылады. Зерттеуде діндар дәуір туғызған қисса, хикаят, насихат, мінажат, толғау сияқты түрлердің жанрлық табиғаты салыстырмалы-тарихи поэтика аясында талданып, А. Байтұрсынұлының ұлттық әдеби ойдағы орны айқындалады.Item Open Access ХХ ғасыр қазақ әдебиетінің қазіргі түрік әдебиеттануында зерттелуі(Suleyman Demirel University, 2008) Халдун ВуралМақалада ХХ ғасырдағы қазақ әдебиетінің қазіргі түрік әдебиеттануындағы зерттелу бағыттары мен ерекшеліктері қарастырылады. Автор қазақ пен түрік халықтарының тарихи және рухани жақындасуының бастауларын ХХ ғасырдың басындағы саяси және мәдени оқиғалармен байланыстыра талдайды. Түрік зерттеушілерінің еңбектерінде Ахмет Байтұрсынұлы, Міржақып Дулатов, Шәкәрім Құдайбердіұлы, Мағжан Жұмабаев сияқты ұлт зиялыларының шығармаларына ерекше назар аударылып, олардың түркі әлеміндегі ортақ идеялар тұрғысынан бағаланатыны айқындалады. Сондай-ақ, мақалада түрік ғалымдары Ферхат Тамир, Ашур Өздемир, Мұстафа Айгүл еңбектері негізінде ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиетінің даму кезеңдері, жанрлық ерекшеліктері және ұлттық идеяның көрінісі талданады. Зерттеуде түрік әдебиеттануындағы ұлттық бағыт пен қазақ әдебиетіндегі космополиттік көзқарастың айырмашылықтары да атап өтіледі. Мақала қазақ пен түрік әдеби байланыстарының өзара ықпалдастығын көрсетеді.Item Open Access Д. Исабековтің «Сүйекші» әңгімесіндегі мағыналық қабаттар(Suleyman Demirel University, 2008) Сыдықова Ж.Д. Исабековтің «Сүйекші» әңгімесі кейіпкердің психологиялық және әлеуметтік даму жолын терең аша отырып, бірнеше көркемдік қабаттарды біріктіреді. Әңгіме табиғатты сипаттау арқылы оқиғаның эмоционалды жай-күйін көрсетуге арналған «ишара» мотивімен басталады. Кейіпкер Үндеместің қосалқы аттары оның өмірлік кезеңдері мен әлеуметтік жағдайларын бейнелеуде маңызды рөл атқарады. Әңгімеде жетімдік, аманатқа ие болу, күнә мен жазық, діни мотивтер және қазақ қоғамының салт-дәстүрлері көрініс табады. Автор кейіпкердің өмірлік әрекеттерін, еске алу сәттерін, ішкі монологтарын қолдана отырып, оқырманға оның болмысын, психологиялық күйін жеткізеді. Сонымен қатар, шығармада әлеуметтік теңсіздік, ру арасындағы тартыс, кедей мен бай арасындағы әділетсіздік мәселелері де бейнеленген. Диуаналық мотив арқылы кейіпкердің бейшара, жалғыздық, қорғансыздық жағдайлары терең көрсетіледі. «Сүйекші» шығармасы қазақ әдебиетінде адам тағдыры, моральдық жауапкершілік және өмірлік философиялық ойларды біріктіретін көркемдік құрылыммен ерекшеленеді.Item Open Access Азатшыл рухты оятқан ақын(Suleyman Demirel University, 2007) Өмірхан ӘбдиманұлыБұл мақалада қазақ әдебиетінде «зар заман» ақындары деп аталған Дулат, Шортанбай, Мұрат сынды тұлғалардың шығармашылық болмысы мен тарихи миссиясы талданады. Автор ХІХ ғасырдағы қазақ қоғамының саяси-әлеуметтік жағдайын, отаршылдық қысымның күшеюін және бұл кезеңнің әдебиетке тигізген ықпалын көрсетеді. «Зар заман» ақындары халықтың еркіндік аңсаған арманын, елдің үміті мен күйзелісін өлең тілінде суреттеп, азатшыл рухты сақтап қалуға күш салды. Мақалада М. Әуезовтің «Әдебиет тарихы» еңбегіндегі тұжырымдар мен Б. Омарұлы, Х. Досмұхамедұлы секілді ғалымдардың пікірлері негізге алынып, зар заман ағымының қазақ руханиятындағы орны айқындалады. Сондай-ақ бұл әдеби бағыттың қазақ даласындағы ұлт-азаттық көтерілістерімен тікелей сабақтастығы атап өтіледі. Зар заман поэзиясы халықтың тарихи жады мен ұлттық санасын сақтауда маңызды рухани қуат көзі болғаны айтылады.Item Open Access Аударма еңбектерге шағын шолу(Suleyman Demirel University, 2011) Есбосынов Е.ЗМақалада қазақ әдебиетінің шығармаларын шет тілдерге аудару мәселесі қарастырылады. Қазақ тілінен шет тілдерге және керісінше аударма жасаудағы қиындықтар, орыс тілінің «көпір» рөлін пайдаланбау қажеттігі, аударма стилінің ұлттық ерекшеліктері және сапалық жаңа деңгейге көтерілу жолдары талданады. Түрік тіліндегі аудармалық тәжірибелер, қазақ классикалық шығармаларының түрік тіліндегі аудармалары, сондай-ақ аудармадағы мәтіндік, лексикалық және семантикалық аспектілер қарастырылады. Мақалада аудармалық практикадағы ғылыми зерттеулер мен аудармалардың сапасы, тарихи және мәдени контекстте олардың орны көрсетіледі.Item Open Access Оралхан Бөкей шығармашылығындағы мифтік құбылушылық(Suleyman Demirel University, 2011) Сыдықова Ж.Мақалада Оралхан Бөкей шығармаларындағы мифтік құбылушылық, яғни метаморфоза мәселесі қарастырылады. Мифтік санадағы құбылушылық адамның жануарларға, табиғат нысандарына немесе ішкі рухани әлеміне өтуімен сипатталады. Авторлар метаморфозаны тек сыртқы өзгерістермен шектемей, адамның психологиялық, эмоционалдық және рухани құбылыстарын қамтитындығын көрсетеді. Мақалада қазақ фольклоры мен әлем әдебиетіндегі құбылушылық мысалдары, сондай-ақ О. Бөкей шығармаларындағы кейіпкерлердің (Ерік, Қар қызы) мифтік трансформациялары талданады. Зерттеу көрсеткендей, Бөкейдің прозасында мифтік құбылушылық кейіпкерлердің ішкі жан-дүниесін ашу, олардың өмірлік философиясын көрсету, сондай-ақ әлеуметтік және ұлттық ерекшеліктерді бейнелеу үшін қолданылған.Item Open Access Көркем аударма және Әлихан Бөкейханов(Suleyman Demirel University, 2008) Оспанова ГүлмарияБұл мақалада көркем аударманың ұлттық әдебиетті дамытудағы рөлі және оның рухани, мәдени маңыздылығы қарастырылады. Автор аударма өнерінің адамзат өркениетінің дамуына, халықтар арасындағы рухани және мәдени байланысты нығайтуға қосқан үлесін талдайды. Көркем аударманың қазақ әдебиетінде қалыптасуы мен дамуы, оның ғылыми тұрғыдан зерттелуі XX ғасырдың 30–70 жылдарындағы әдеби сын мен аударматану еңбектері негізінде сараланады. Мақалада Әлихан Бөкейхановтың ұлттық мәдениет пен әдебиетті өркендетудегі аударманың мәнін түсінудегі көзқарасы да аталып өтеді. Сондай-ақ М.Әуезов, А.Байтұрсынов, С.Сейфуллин, Т.Жүргенов сынды қазақ зиялыларының еңбектері арқылы көркем аударманың теориялық және практикалық негіздері айқындалады. Көркем аударманың әдеби байланыс құралы ретіндегі маңызы, оның ұлттық ойлау мен тіл байлығын дамытудағы ықпалы көрсетіледі.Item Open Access Қошке Кемеңгеровтің әдеби сынға қосқан үлесі(Suleyman Demirel University, 2009) Сағатова Ш. Б.Мақалада Қошке Кемеңгеровтің қазақ әдебиетіне, әсіресе Абай, Шоқан және Ыбырай мұраларын зерттеуге қосқан үлесі қарастырылады. Автор Қошкенің қазақ жазба әдебиеті дамып келе жатқан кезеңдегі әдеби сын қызметін талдайды, оның Абай шығармаларына деген көзқарасы мен сатиралық өлеңдерді бағалауы, сондай-ақ «Қазақ тарихынан» кітабы арқылы әдебиет пен қоғамдағы мәселелерді талдауы атап көрсетіледі. Мақала Қошкенің қазақ әдебиетінің дамуына, ұлттық мұраларды зерттеу мен насихаттауға қосқан еңбегін ғылыми тұрғыдан бағалайды.Item Open Access Лирикалық прозаны танудағы кейбір теориялық аспектілер(Suleyman Demirel University, 2009) Айтуғанова С.Ш.Мақалада лирикалық прозаның әдебиеттегі орны, оның эпос пен лириканың сабақтастығынан туған көркемдік құбылыс ретіндегі ерекшеліктері қарастырылады. Лирикалық проза кейіпкердің ішкі әлемін, сезімін, толғанысын бейнелеуде маңызды рөл атқарады, ол эпостың құрылымдық элементтерімен үндесіп, сонымен қатар өзіндік композициялық және эмоционалды ерекшеліктерге ие. Зерттеушілердің пікірлері бойынша, лирикалық прозада сюжет басты назарда болмай, сөздің әуені мен кейіпкердің көңіл-күйі алдыңғы қатарға шығады. Мақалада лиризмнің әдебиеттегі дамуы, оның тарихи-әлеуметтік және психологиялық аспектілері, қазақ әдебиетіндегі алғашқы лирикалық прозалық шығармалар мысалдары арқылы талданады. Сонымен қатар, лиризм мен психологизмнің өзара байланысы, автор тұлғасының көрінуі, композиция мен стильдің ерекшеліктері қарастырылады.Item Open Access Ахмет Байтұрсыновтың мысал аудармаларындағы күрескерлік идея(Suleyman Demirel University, 2009) Перизат БерікболоваБұл мақалада көрнекті қазақ ақыны, ғалым және аудармашы Ахмет Байтұрсыновтың «Қырық мысал» аудармаларындағы күрескерлік идея зерттелген. Зерттеу барысында ақынның аудармалары тек көркемдік мақсатта ғана емес, халық санасын ояту, отаршылдыққа қарсы күрес идеяларын жеткізу құралы ретінде қолданылғаны көрсетіледі. Мысалдардағы кейіпкерлер (қасқыр, түлкі, қой, маса) арқылы әділетсіздік, бодан халықтың жағдайы және тәуелсіздікке ұмтылу тақырыптары бейнеленеді. Ақын өз шығармаларында әділеттілікті, патшалық жүйенің әділетсіздігін дәл сипаттап, халыққа сақ болуға және санасын оятуға үндеу жасайды. «Қырық мысал» арқылы Ахмет Байтұрсынов қазақ әдебиетінде көркем аударма саласын дамытып, ұлттық сана мен тәуелсіздік идеяларын насихаттаған.