2 results
Search Results
Now showing 1 - 2 of 2
Item Open Access Шақтық және темпоральдық категориялар(Suleyman Demirel University, 2009) Абдуова БаянБұл мақалада қазақ тіліндегі етістіктің шақ және темпоральдық категориялары қарастырылады. Шақ категориясы сөйлеу сәтімен байланысты қимылдың өткенін, қазіргі немесе келер уақытта болуын көрсетеді. Темпоральдық категория қимылдың белгілі уақыт шеңберінде қалай өтіп жатқанын сипаттайды: басталуы, ортаңғы кезеңі, аяқталуы, ұзақтығы немесе үзілістігі сияқты аспектілерін айқындайды. Шақ пен темпоральдылық арасындағы байланыс әдеби тілде, көркем шығармаларда ерекше көрінеді, бұл әрекеттің уақыттық сипатын нақтылап, оның әр кезеңіндегі көрінісін анықтауға мүмкіндік береді. Етістіктің шақтық формалары мен темпоральдық категориясы қазақ тілінде қимылдың нақты уақыттағы өтуін бейнелеуде маңызды рөл атқарады.Item Open Access Етістіктердің мезгіл мәні және темпоральдық мағына(Suleyman Demirel University, 2010) Абдуова БаянБұл мақалада қазақ тіліндегі етістіктердің мезгілдік және темпоральдық мағыналарының қалыптасу жолдары мен олардың функционалдық-семантикалық сипаттары кеңінен талданады. Етістіктің шақ категориясы нақты сөйлеу сәтімен сабақтас қарастырылғанымен, қимыл-әрекеттің уақытқа қатысы әрдайым бірдей бола бермейтіні мақалада нақты мысалдар арқылы дәлелденеді. Автор есімше мен көсемше формаларының мезгілді белгілеудегі рөліне терең тоқталып, олардың жатыс, шығыс, көмектес септік формаларында мезгіл пысықтауыш жасаудағы өнімділігін көрсетеді. Сондай-ақ аспектуалдылық, әрекеттің өту сипаты, қимылдың басталуы мен аяқталуы сияқты темпоралдық көрсеткіштердің қызметі сараланады. Мақалада көсемшелердің (-ғалы, -гелі, -а, -е, -й), есімшелердің (-ған, -ар/-ер, -атын) және аналитикалық форманттардың сөйлемдегі мезгіл мағынасын нақтылудағы орны жаңаша түсіндіріледі. Зерттеу нәтижесінде етістік формаларының темпоральдық өрісте кешенді қызмет атқаратыны және уақыт мәнін білдіру тілдік бірліктердің жүйелі қатынасы арқылы танылатыны жеткізіледі.